Kitap 8
Eadem autem aestate post b®c statim Peloponnesii , postquam cnm omnibus suis navibus obviam liostibus non prodierant, existimantes, se non satis virium liabere ad proelium committendum, inopes consilii, unde pecunias tot navibus suppeditarent, praesertim quod Tissaphernes male persolveret, mittunt ad Pharnabazum, quemadmodum et initio ex Peloponneso praeceptum erat, Clearcbum, Hhamphiae filium, cum quadraginta navibus.
Naro et advocabat eos ultro Pharnabazus, et stipendium praebere paratus erat, et simul per legatos iis significabant Byzantini, se defectionem facturos.
Et hae quidem Peloponnesiorum naves, quum e portu in altum solvissent, ut Athenienses in conficiendo navigationis cursu laterent, tempestate jactatae, atque aliae quidem, eaeque numero plures, cum Clearcbo Delum tenuerunt, et postea Miletum redierunt (Clearchus autem in Hellespontum itinere terrestri reversus, imperium obtinebat), aliae vero numero decem, quibus Helixus Megarensis praeerat, quum in Hellespontum evasissent, Byzantium ad defectionem adducunt
Ac postea Athenienses e Samo quum hoc intellexissent, auxilio atque praesidio loci classem in Hellespontum miserant, atque etiam leve quoddam navale praelium ante Byzantium commissum est navibus octo adversus octo.
Qui autem apud Samum rebus praeerant, et pne-cipue Thrasybulus, quum semper, in eadem sententia perstaret, postquam reipublicae statum immutavit, ut Alcibiadem reduceret, tum postremo etiam in concione oratione habita rem persuasit militum multitudini et quum restitutionem et impunitatem Alcibiadi decrevissent, ad Tissaphernem profectus, Alcibiadem Samum deducebat existimans, unam esse salutis spem , si Alcibiades Tissaphernem , a Peloponnesiis alienatum, ad se traduceret.
Concione autem coacta, Alcibiades et privatam exsilii siti calamitatem questus est ac deploravit, et de republica multis agens iis spes haud parvas de rebus futuris pnrbe-bat, et supra modum suam apud Tissaphernem potentiam amplificabat, ut et illi, qur domi paucorum dominatum habebant, se formidarent, et conjurationes magis dissolverentur, et qui Sami erant, se magis honorarent, ipsique majorem fiduciam animis conciperent; utque Tissaphernis hostes in maximam invidiam incurrerent, et ex spe, quam conceperant dejicerentur.
Alcibiades igitur maxima cum jactatione haec pollicebatur, Tissaphernem sibi recepisse , quoad aliquid suarum facultatum reliquum foret, si modo Atheniensibus confideret, eos nulla stipendii inopia laboraturos, ne si oporteret quidem ad extremum suum ipsius lectum ad pecuniam inde cogendam vendere; et naves Plmmicum, quan jam Aspendi essent, ad Athenienses, i non ad Peloponnesios, adducturum, fidem autem se ita de- mum Atheniensibus habitorum, si ipse reversus sibi sponsor fieret.
Illi vero, quum et liaec et alia multa audissent, confestim et ipsum in superiorum imperatorum collegium cooptaverunt, et res omnes ad illos deferebant, et quam quisque iu praesenti spem et de sua salute et de quadringentis ulciscendis conceperat, eam cum nulla re commu-tassent, paratique jam erant in illo temporis momento et praesentes hostes ob ea quae dicta erant, contemnere et in Piraeeum navigare.
Ille vero navigationem quidem in Piraeeum, propioribus hostibus a tergo relictis, vel maxime impedivit, quamvis multi instarent; sed belli negotia dicebat , quandoquidem et imperator creatus esset, se primo loco ad Tissaphernem profectum confecturum.
Confc-stim autem post istam concionem abiit, ut videretur omnia cum illo communicare, et simul quod apud illum in majore honore esse cuperet, et ostentare, se etiam imperatorem jam creatum esse, illiqueet prodesse et obesse [jam] posse. Contingebat autem Alcibiadi, ut per Tissaphernem quidem Athenienses terretaceret, per illos vero Tissaphernem.
Peloponnesii autem Mileti audientes Alcibiadis reditum, quum et antea Tissapherni diffiderent, tunc vero multo magis ei obtrectare coeperunt.
Accidit enim iis, ut quum post infestum Atheniensium ad Miletum adventum, quo tempore occurrere illis et navale proelium committere noluerant, ad stipendium persolvendum Tissaphernes longe languidior factus esset, simul etiam odium, quod in eum jam ante haec conceperant, propter Alcibiadem auctum esset.
Et coeuntes inter se, ut etiam antea, milites reputabant, atque etiam alii quidam auctoritatis non contemnendae viri, nec soli milites, quod nec integrum stipendium unquam accepissent, et quod daretur, exiguum esset, et ne hoc quidem assidue, et nisi quis aut navali proelio dimicaret, aut discederet eo, unde stipendium habiturus esset, naves ab hominibus deserlum iri, omniumque Astyochum auctorem esse, qui spiritus adderet Tissapherni ob privatum lucrum.
Dum autem hi secura ita ratiocinantur, quidam etiam hujusmodi tumultus in Astyochum concitatus est.
Nam Syracusanorum ac Thuriorum nautae, quanto maxime libera multitudo erat,tanto etiam ferocissime irruentes stipendium reposcebant. Ille vero, quoddam arrogantius responsum reddidit, et in Dorieum quidem suis nautis patrocinan-tem etiam baculum sustulit.
Multitudo autem militum quum hoc animadvertisset, ut nautae, clamore simul sublato in Astyochum impetu ferebantur, ut eum ferirent; quod ille praevidens ad aram quamdam confugit. Non tamen percussus est, sed alii ab aliis dirempti sunt
Atque ceperunt etiam castellum Tissaphernis Mileti exstructum Milesii clam aggressi, et praesidium ejus, quod illic erat, ejiciunt; haec autem etiam reliquis sociis placebant, et praecipue Syracu- sanis.
Lichae tamen liaoc displicebant, et dicebat, oportere Milesios et ceteros, qui essent in regis ditione, Tissapherni inservire in iis, qu» moderata essent, et ultro oflicia prostare, donec bellum feliciter administrassent. Milesii vero ei succensebant et ob ista et ob alia hujusmodi, et postea eum morbo defunctum humari noti permiserunt in eo loco, ti6i Lacedaemonii, qui aderant, volebant.
Quum igitur res in hujusmodi controversia adversus Astyochum et Tissaphernem exorta constitutas haberent, Miudarus Astyochi nauarchiae successor Lacedaemone supervenit, et imperium accepit; Astyochus vero decedebat.
Cum eo autem Tissaphernes quemdam ex iis, quos secum habebat, Gauliten nomine, Carem utriusque linguae gnarum, legatum misit, qui Milesios de castello accusaret, et siinnl se purgaret, quum sciret, et Milesios illuc proficisci eo potissimum animo, ut in se inveherentur, et Ilermocratem cum iis , qui demonstraturus erat, Tissaphernem cum Alcibiade res Peloponnesiorum labefactare, et ancipitis fidei esse.
Inimicitiae autem ei cum illo semper intercedebaut propter stipendii solutionem; ao tandem, quum Hermocratcs Syracusis exsul factus esset aliique duces Miletum ad Syracusanorum classem venissent, Potamis et Myscoct Demarchus, instabat Tissaphernes Her-mocrati jam exsulanti multo etiam acrius, eique quum alia crimini dabat, tum vero, quod, quum aliquando pecuniam a se postulasset, nec impetrasset, inimicitias secum ideo suscepisset.
Itaque Astyochus quidem et Milesii et Hennocrates Lacedaemonem petierunt, Alcibiades vero jam a Tissapherne Samum redierat.
Legati autem, quos quadringenti ante, ut dixi, miserant ad deliniendos et accurate docendos eas,qui Sami erant, praesente Alcibiade ex Delo advenerunt, et coacta concione verba facere conabantur.
Milites vero prinio quidem eos audire nolebant, sed interficiendos eos, qui popularem statum sustulissent, vociferabantur; deinde tamen, aegre sedato tumultu, eos audierunt.
Illi vero renuntiabant, rerum immutationem neque in reipublica? perniciem, sed salutis causa faciam esse, nec ut civitas hostibus proderetur (licuisse enim, quum irruptio fieret se jam in imperio constitutis, id facere), et futurum, ut, quotquot e quinque milliuln numero essent, per vices dignitatis participes essent; et propinquos ipsorum neque contumeliam pati, quemadmodum Chacreascriminando retulisset , neque ullo inalo affici, sed apud sua quemque in loco manere.
Quum autem et alia mulla coramemoras-sent, nihilo magis tamen iis favebant, sed indignabantur, et alii alias sententias dicebant, praecipue vero ut ad Piraeeum navigaretur. Et videbatur Alcibiades primum tunc et ita, ut nemo magis, de reptiblica bene meritus esse; quum enim Athenienses, qui Sami erant, adversus se ipsos animi quodain impetu navigare statuissent, quod si fecissent, manifestissimum erat liostcs confestim Ioniam et Hellespon- tum in suam potestatem redacturas fuisse, ille rem videbatur impedivisse.
Et in illo quidem tempore nemo alius multitudinem compescere potuisset, ille vero et navigationis infestae studium sedavit, et eos, qui legatis privatim irascebantur, increpans deterrebat.
Ipse autem eos boc responso dato dimittebat, se non impedire, quin quinque millia civium imperium oblinerent, quadringentos vero ut amoverent, imperabat, et senatum restituerent, quemadmodum et prius fuisset, quingentorum; si quos autem sumptus, parsimoniae studentes, contraxissent, ut milites stipendium facilius haberent, se magnopere probare.
Et de ceteris hortabatur, ut hostibus fortiter resisterent, nec ullo modo cederent; nam inter se ipsos quidem, si civitas incolumis staret, magnam spem esse, fore, utcompo-sitio fieret, si vero semel altera pars succumberet, aut exercitus in Samo aut illi, nullum amplius fore, cum quo quis in mutuam gratiam rediret.
Aderant autem et Argivorum legali, qui Atheniensium populo, qui Sami erat, se opem laturos pollicebantur; Alcibiades autem eos collaudatos, et quum quis eos vocaret, ut adessent, rogatos, ita dimisit.
Venerant autem Argivi cum Paralis, qui ante, ut dixi, in militarem navem traducti a quadringentis viris jussi erant Euboeam circumvehi, et Atheniensium legatos a quadringentis [missos], Laespodiam et Aristophontem et Melesiam, Lacedav monem deducere, [qui] quum in cursu ad Argos pervenissent, legatos quidem comprehensos Argivis tradiderunt, quippe quod essent ex numero illorum, qui in primis popularem statum sustulissent, ipsi vero non jam Athenas redierunt, sed legatos Argis Samum adducentes, ea, quam habebant, triremi advenerunt.
Eadem autem aestate Tissaphernes, hoc in tempore, quo Peloponnesii longe maxime quum ob reliqua tum vero propter Alcibiadis restitutionem ei infensi erant ut Atheniensium partibus aperte jam faventi, cupiens, ut saltem videbatur, has criminationes apud eos diluere, praeparabat profectionem ad classem Phoenissam, quae ad Aspendum stabat, Lichamque secum venire jubebat; exercitui autem se praefecturum dixit Tamon, suum propraetorem, ut stipendium, quamdiu ipse abesset, praeberet.
Varie autem res narratur, nec facile sciri potest, qua mente ac- , cesserit Aspendum, et quum accessisset, tamen classem : non adduxerit.
Nam hoc quidem constat, centum qua- '' draginta septem Phoenissas naves Aspendum usque pervenisse; cur vero ad Peloponnesios non iverint, variae sunt conjecturae. Alii enim hoc ab illo ideo factum conjiciunt, ut suo discessu, quemadmodum constituerat, Peloponnesiorum res morando attereret; (Tamos enim, cui negotium datum erat, stipendium nihilo melius, sed etiam pejus, praebebat;) alii vero, ut Phoenicibus Aspendum usque perductis, facta redeundi potestate pecuniam extorqueret, (nam vel sic quoque iis uti non statuerat); alii vero, ob criminationem de se Lacedaemonem delatam, ut diceretur, eum non injuste facere, sed vel manifesto ire ad classem re vera instructam.
Mihi vero manifestissimum videtur esse, classem non adduxisse, ut res Graecorum morando attereret, suspensasque teneret, quippe damnum facturus, dum illuc proficisceretur et cunctaretur, et partes exaequaturus, ut neutros se adjuncto potentiores redderet, quando quidem si voluisset debellare, manifestum profecto esi, eum id sine ulla dubitatione facturum fuisse; nam si classem adduxisset, Lacedaemoniis victoriam, ut probabile esi, praebuisset, quippe qui vel tunc pari potius quam inferiori classe adversus hostem in statione essent.
Arguit eum autem maxime etiam causa, quam ipse protulitt quum classem non adduxisset. Dixit enim, eam minori numero, quam rex jussisset, contractam esse; sed is gratiam utique mqjorem etiam sic iniisset, si neque magnam regiae pecuniae vim consumpsisset, et eadem tamen negotia minoribus sumptibus confecisset.
Aspendum igitur quocumque tandem consilio motus Tissaphernes advenit et cum Phoenicibus congreditur; et Peloponnesii, illius jussu, Philippum, virum Lacedaemonium, cum duabus triremibus, ut ad classem, miserunt.
Alcibiades vero, postquam audivit Tissaphernem Aspendum petere, ipse quoque tredecim navibus assumptis eo navigabat, pollicitus iis, qui Sami erant, certum ma-gnumque beneficium (aut enim se Phoenissam classem ad Athenienses adducturum, aut saltem ad Peloponnesios venire prohibiturum), quippe qui, ut erat verisimile, jam diutius cognitam 1 taberet Tissaphernis mentem, quod adducturus non esset, simul etiam, quod quam maximam invidiam illi apud Peloponnesios ob ejus in se et Atlienienses studium conflare vellet, quo inajor ei ob hoc necessitas esset ad se accedendi. Et hic quidem digressus recta Pliaselidefn et Caunum versus per altum cursum tenebat.
Legati autem a quadringentis viris missi, quum e Samo regressi Allienas Alcibiadis mandata renuntiassent, liortari eum, ut hostibus resisterent, nulloque modo cederent, maximamque eum spem habere, fore, at et diis exercitum reconciliaret, et Peloponnesios superaret, his verbis plerosque eorum, qui paucorum dominatus erant participes , qui jam antea animis essent infensis et lubenter vellent aliquo modo se tuto ex illo negotio expedire, tunc multo magis corroborarunt.
Atque coibant jam et de illo rerum statu conquerebantur, duces habentes ex praecipuis imperatoribus, qui in paucorum dominatu et in magistratibus erant, veluti Theramenem Hagnonis, et Aristocratem Scellii filium, et alios, qui inter primos quidem rerum participes fuerant, sed, ut aiebant, ideo, quod metuerent exercitum Samium, et Alcibiadem, et eos, qui per legatos cum Lacedaemoniis agerent, Samum misissent, ne illi sine majore civium parte malo aliquo civitatem afficerent, non quidem professi se impedituros, ne res in nimis paucorum dominatum concederent, sed quinque millia re, non autem nomine, oportere creare, et aequabiliorem reipublicae formam oonsti-tuere.