Kitap 8
Quaecumque regio, et urbes sunt regis Darei, aut patris aut majorum ejus erant, adversus has ne eant, neque ad bellum gerendum neque ad malum ullum inferendum, neque tacedaeraonii neque Lacedaemoniorum socii; neve tributa exigant ex his urbibus neque Lacedaemonii neque Lacedaemoniorum socii. Neve vicissim rex Dareus, neque ii, quibus rex imperat, nec adversus Lacedaemonios nec eorum socios eat, ad bellum gerendum neque ad malum ullum inferendum.
Si qua autem in re Lacedaemonii vel eorum socii regis opera indigeant, aut rex Lacedaemoniorum vel sociorum, quicquid alteri alteris mutuo persuaserint, hoc si faciant, bene sit.
Bellum autem, quod cum Atheniensibus illorumque sociis geritur, utrique communiter administrent; quod si id componere placuerit, communiter utrique id faciant. Quicunque autem exercitus in regis ditione fuerit, si rex eum arcessiverit, rex ei stipendium praebeat.
Si qua autem civitatum, quae pactionem cum rege fecerunt, in regis ditionem invaseritf ceteri prohibeant, regique pro viribus opem ferant; rursus si quis eorum, qui sunt in regis agro, aut eo, cuirex imperat, in Lacedaemoniorum aut sociorum agrum invaserit, rex prohibeat, et pro viribus opem ferat.»
Post has pactiones Therimenes quidem, traditis Astyocho navibus, actuario navigio occulte discessit.
Athenienses vero ex Lesbo jam ad Chium cum suis copiis appulsi, et terra ac mari potiti, Delphioium muniverunt, locum et alioqui a terra munitum, et portus habentem, nec procul a Chiorum urbe distantem.
Chii vero, quum mullis superioribus proeliis afflicti essent, et alioqui inter se ipsos animis non admodum bene affecti, sed etiam, ob Tydeum Ionis filium ejusque socios Atticismi nomine a Pedanto jam morte mulctatos, et reliquam civitatem necessario in paucorum voluntatem temperatam, inter se sibi suspecti essent, quiescebant, et neque ipsi sibi his de causis, nec ilice auxiliares copiae, quae cum Pedarito erant, eatis firmae videbantur ad proelium committendum.
Miletum tamen mittebant, orantes Astyochum, ut sibi succniTeret; sed quum ille morem iis gerere nollet, Pedaritus de illo, ut rempublicam laedente, Lacedmmonem scribit.
Atque Chias quidem res in hoc statu constitutas habebant Athenienses ; eae autem naves eorum, quae apud Samum stationem habebant, incursionibus quidem infestabant eas, quae apud Miletum stabant; sed ubi hae prodire nollent obviam, in Samum rursus sese recipientes quiescebant.
E Peloponneso autem per eamdem hiemem illa* septem et viginti naves, quae Calligeti Megarensis et Tima· gorae Cyziceni opera Pharnabazo a Lacedaemoniis praeparat» erant, profectae circa brumam in Ioniam trajiciebant, et praefectus iis aderat Antisthenes Spartanus.
Cum hoc autem Lacedaemonii miserunt etiam undecim viros Spartanos, ut Astyochus eorum consilio uteretur, quorum unus erat Lichas, Arcesilai filius; et iis praeceptum erat, ut Miletum profecti, simul quum alia curarent, ut quam optime haberent, tum vero has naves vel ipsas vel plures, vel etiam pauciores, Hellespontum ad Pharnabazum, si videretur, mitterent, et Clearchum, Rhamphiae filium, qui in eadem classe vehebatur, ducem iis praeficerent, et Aslyochum, si undecim viris placeret, amoverent a nauarchia, et Antisthenem in ejus locum substituerent; nam propter Pedariti epistolas eum suspectum habebant.
Quum igitur hae naves a Malea per altum navigarent, ad Melum appulerunt, et quum incidissent in decem Atheniensium naves, tres earum inanes ceperunt et cremarunt. Postea vero, veriti, ne reliquae Atheniensium naves ex Melo elapsae, id quod accidit, Atheniensibus in insula Samo stationem habentibus suum adventum denuntiarent, Cretam versus navigantes, et confecto per cautionem longiore navigationis cursu, ad Caunum Asiae appulerunt.
Hinc vero, quasi in tuto jam essent, nuntium mittebant ad classem, quae ad Miletum stabat, ut sibi in trajiciendo adessent.
Chii vero et Pedaritus eodem tempore studiosius etiam Astyochum, etsi cunctantem, per nuntios ad eum missos orabant, ut sibi obsessis opem cum tota classe ferret, ne pateretur maximam socialium urbium, quae in Ionia essent, et a mari intercludi, et a terra latrociniis diripi.
Chiorum enim servi, quia magnus erat eorum numerus, atque adeo in una hac urbe, excepta Lacedaemone, maximus, simul etiam quia propter multitudinem in delictis severius plectebantur, postquam Atheniensium exercitus munitionibus exstructis in tuto jam collocatus esse visus est, confestim ad eos plerique transfugerunt, atque plurima detrimenta propter notitiam regionis hi attulerunt.
Dicebant igitur Chii oportere Astyochum sibi succurrere, quamdiu adhuc spes et facultas esset operis impediendi, dum Delphinium muniretur, et opus esset imperfectum, et alia majore munitione exercitus navesque circumvallarentur. Astyochus vero, quamvis animo non propenso propter minas, quibus ante, ut dictum est, apud eos usus erat, ta men quum etiam socios animo paratos esse videret, ad succurrendum se accingebat.
Interea vero nuntius ex Cauno venit, septem illas et viginti Lacedaemoniorum naves et consiliarios adesse; quamobrem quum existimasset, cetera omnia posthabenda esse prae hoc, ut et navium, quo maris imperium facilius obtinerent, tantum numerum una traduceret, et Lacedaemonii, qui ad ejus actiones explorandas veniebant, tuto trajicerent, confestim, omissa in Chium navigatione, in Caunum navigabat.
In ipsa autem praetervectione, copiis in Con Meropidem expositis, et urbem nullis cinctam muris, et terrae motu, qui maximus omnium, quos meminimus, illius insulae incolis contigit, collapsam dinpuit, oppidanis in montes dilapsis, et agrum percurrens praedam abegit, praeter homines liberos; hos enim dimittebat.
Ex Co autem in Cnidum noctu profectus cogitur Cnidiorum adhortatione, nautas non exponere, sed, ut erat, contestim navigare adversus viginti Atheniensium naves, cum quibus Cbarminus, unus e ducibus, qui apud Samum agebant, observabat has septem et viginti naves, ex Peloponneso venientes, ad quas et Astyochus navigabat.
Resciverant autem ii, qui in Samo erant, ex Melo hujus classis adventum, et Charminus custodiam agebat circa Symam et Chalcen et RUodum et circa Lyciam; jam enim etiam sentiebat eas in Cauno esse.
Astyochus igitur, ut habebat, ad Symam protinus tendebat, antequam adventus sui fama vulgaretur, si forte classem hostilem in alto circumvenire posset. Sed imber ccclumque nubilum effecit, ut vagae errarent ejus naves per tenebras et perturbarentur.
Et simul ac dies illuxit, quum classis esset dispersa, et sinistrum quidem cornu jam in Atheniensium conspectu esset, alterum vero circum insulam adhuc vagaretur, confestim Charminus et Athenienses cum navibus, quae pauciores erant quam viginti, contra tendunt, existimantes, bas esse naves illas /quas ex Cauno venientes observabant.
Et impressione in eas statim facta tres depresserunt, aliasque lacerarunt, et in proelio superiores erant, donec supervenit iis praeter opinionem major navium numerus et undique intercludebantur
Tunc vero fugam capessentes sex naves amiserunt, cum ceteris autem in insulam Teutlussam confugerunt, et inde Halicarnassum.
Postea vero Peloponnesii quum ad Cnidum appulissent, et septem ac viginti naves ex Cauno profectas sibi adjunxissent, cum universa classe Symam petierunt, ibique tropaeo statuto in Cnidi stationem redierunt ;
Athenienses vero cum omnibus navibus, quae ad Samum stabant, postquam de navali proelio commisso nuncium acceperunt, in Symam iverunt, et quum nec ipsi classem, quae ad Cnidum stabat, invasissent, nec illi illos, sed navium armamenta, quae erani in Syma, sumpsissent, et Loryma, quae sunt in continente, oppugnas-sent, Samum redierunt.
Quum autem jam universae Peloponnesiorum naves in Cnido essent, reficiebantur, si quid oportebat, et cum Tissapherne (aderat enim) undecim illi Lacedaemoniorum viri agebant et de rebus jam transactis, si quid iis non placeret, et de futuro bello, qua ratione optime et maxime ex utrorumque utilitate gerendum esset.
Praecipue vero Lichas considerabat ea, quae fiebant, et neutrum foedus, neque a Chalcideo, neque a Therimene factum, bene habere dicebat, sed vero nimium esse, si, cuicumque provinciae rex ejusque majores prius imperassent, huic nunc etiam imperare vellet; ita enim licere etiam, ut iAsulae omnes et Thessalia et Locri et regiones usque ad Boeotorum fines pertinentes in servitutem rursus redirent, et Lacedaemonios pro libertate imperium Medorum Graeciae imponere.
Alia igitur foedera meliora fieri jubebat, aut istis quidem ee non usurum, nec stipendium se his conditionibus requi- rere. Indignatus aulem Tissaphernes ab iis per iram et infecto negotio abscessit;
illi vero in Rhodum, primorum virorum nomine arcessiti, navigare in animo habebant, sperantes fore, ut insulam et navalibus et pedestribus copiis validam sibi adjungerent, et simul existimantes, praesentem societatem suffecturam, ut ipsi nullam pecuniam a Tissapherne petentes, navales copias alerent.
Protinus igitur eadem hieme ex Cnido profecti, et ad Camirum orae Rhodiae primum appulsi cum quatuor et nonaginta navibus, multitudini quidem terrorem injecerunt, ignarae eorum, quae agebantur, et ideo profugiebant, praesertim quod urbs nullis muris esset munita; deinde Lacedaemonii quum et hos et duarum civitatum, Lindi et Ielysi, cives Rhodios con-vocaseent, persuaserunt iis, ut ab Atheniensibus deficerent. Atque Rhodus se Peloponnesiis adjunxit.
Athenienses vero in eo tempore, quum rem intellexissent, cum classe e Samo solverunt, defectionem antevertere cupientes, et conspecti sunt m alto; sed quum serius paulo venissent, in praesentia quidem ad Chalcen, et hinc ad Samum abierunt; postea vero et ex Chalce et ex Co et ex Samo incursiones in Rhodum facientes bellum gerebant.
Peloponnesii autem pecunias ad duo et triginta talenta a Rhodiis exegerunt , cetera vero quiescebant per octoginta dies navibus subductis.
Interea vero, atque prius etiam, antequam Rhodum versus moverant, haec agebantur. Alcibiades quum post Chalcidei necem et proelium commissum ad Miletum in suspicionem Peloponnesiis venisset, et ab iis epistola de eo interficiendo ad Aslyochum Lacedaemone missa esset, (erat enim et Agidi inimicus, et alioqui infidus videbatur), metuens primum quidem ad Tissaphernem secessit; deinde apud eum, quam maxime poterat, Peloponnesiorum rebus nocebat,
et eum omnia docens, stipendium imminuit, ita ut pro drachma Attica terni oboli, nec ii constanter solverentur, Tissaphernem hortans, ut illis diceret, Athenienses , qui longiore temporis spatio rei navalis peritiam haberent, ternos obolos suis numerare, non tam propter paupertatem, quam ne nautae, propter affluentiam stipendii insolentius viventes, partim quidem corpora imbecilliora haberent, sumptus facientes in ea, unde corporum imbecillitas contingit, partim vero naves desererent, qui non relinquerent stipendii partem pignoris loco adhuc debitam;
idem eum edocuit, ut trierarchos et civitatum duces pecunia'data ad hanc rem sibi concedendam induceret, exceptis Syracusanis; ex his enim Hermocrates solus universae socialis classis nomine adversabatur.
Civitates quoque pecuniam petentes abegit ipse respondens Tissaphernis nomine, Chios quidem impudentes esse, qui, quum essent omnium Graecorum ditissimi, tamen dum auxiliarium copiarum beneficio servarentur, postularent, ut alii et corporibus et pecuniis pro illorum libertate pericula subirent;
ceteras autem civitates injuste iacere dicebat, quae pro Atheniensibus, antequam defecissent, sumptus facere consuevissent, si non nunc quoque pro se ipsis et tantundem et plus etiam conferre vellent.
ElTissaphernem ostendebat nunc quidem, quod suis pecuniis bellum gereret, merito parcum esse; sed si quando stipendium a rege mitteretur, integram iis mercedem eum redditurum, et civitates, quantum aequum esset, sublevaturum.
Suadebat tamen etiam Tissapherni, ne nimium properaret bellum finire, neve vel accitis Phoenicum navibus, quas instruere statuerat, vel majori Graecorum numero mercede concessa iisdem et terrae et maris imperium tradere vellet, sed sineret utrosque separatim imperium habere, et regi licere in eos, a quibus quoque tempore offenderetur, alteros immittere.