Kitap 5
Et progressi occ irrunt, Lacedaemoniis ad Mr-thydrium Arcadiae oppidum et utrique collem occupant. Et Argivi quidem ad proelium cum Lacedaemoniis ut sociorum auxilio nudatis committendum sese praeparabant; Agis vero castris noctu motis et clam Argivis Phliuntem ad ceteros socios contendebat.
Quod quum Argivi cognovissent, primo diluculo statim discedebant, primo quidem Argos, deinde vero ad illam viam, quae ad Nemeam ducit v qua Lacedaemonios cum sociis descensuros exspectabant.
Agis vero non convertit se ad illud iter, qua exspectabant, sed re Lacedaemoniis et Arcadibus et Epidauiriis denuntiata aliud asperum iniit, et in Argivorum planitiem descendit; et Corinthii et Pellenenses et Phliasii alia ardua via iter faciebant; Boeotis vero et Megarensibus et Sicyoniis praeceptum erat, ut via, quae ducit ad Nemeam, descenderent, ubi consederant Argivi, ut si Argivi contra ipsoe in plauitiem ad vim arcendam venirent, Oli equis uterentur eos a tergo insequenles.
Atque Agis quidem exercita sic disposito et irruptione in planitiem facta Saminthum et alia vastabat;
Argivi vero hac re cognita, quum dies jam illuxisset, ex Nemea ad opem agro suo ferendam veniebant, et quum in Phliasiorum et Corinthiorum exercitum incidissent, ex Phliasiis quidem paucos interfecerunt, ipsi vero non multo plures ex suis a Corinthiis caesos amiserunt.
Et Boeoti et Megarenses et Sicyonii, ut iis praeceptum erat, ad Nemeam perrexerunt, nec Argivos amplius illic invenerunt, qui quum in planitiem descendissent, et res suas vastari animadvertissent, ad pugnam se praeparabant. Vicissim vero et Lacedaemonii aciem adversus illos instruebant.
Ceterum Argivi undique interclusi erant; nam a planitie quidem Lacedaemonii eorumque socii ipsos ab urbe arcebant, ex locis superioribus vero Corinthii et Phliasii et Pellenenses obstabant, ab illa vero parte, quae Nemeam spectabat, Boeoti et Sicyonii et Megarenses. Ipsis vero Argivis nulli equites praesto erant; soli namque ex sociis Athenienses nondum advenerant.
Argivorum autem et sociorum reliquus exercitus praesentem rerum statum non adeo periculosum esse ducebat, sed opportune proelium commissum iri videbatur, et Lacedaemonios in suo agro et prope suam urbem a se interceptos.
At quum exercitus jamjam essent concursuri, viri duo ex Argivis, Thrasyllus e quinque ducibus unus, et Alciphro publicus Lacedaemoniorum hospes, ad Agidem accesserunt, et cum eo sermonem habuerunt, ne proelium faceret; Argivos enim paratos esse aequo stare judicio, siquid Argivis Lacedaemonii crimini darent, pacemque foederibus ictis in posterum colere.
Atque hi quidem Argivi sua sponte, non autem populi jussu haec dixerunt; et Agis quum has conditiones accepisset ipse, et non cum pluribus ne ipse quidem consul-tasset, sed cum uno tantum, qui inter illius militiae socios praeturam gerebat, has communicasset, quatuor mensium firdus cum iis fecit, intra quos oportebat eos ea conficere, quae dixerant. Atque exercitum confestim abduxit, nulli ceterorum sociorum re declarata.
Lacedaemonii vero sociique sequebantur quidem propter legem, prout ducebat, sed tamen inter se graviter eum incusabant, quod, quum sibi opportune cecidisset, ut possent confligere hostibus undique et ab equitatu et peditatu circumventis, tamen nulla re gesta tanto apparatu digna se discedere putarent.
Hic enim Graecorum exercitus omnium, qui ad eam usque diem exstitissent, pulcherrimus convenerat; maxime autem spectatus est, donec adhuc totus in Nemea erat, quo tempore et Lacedaemonii cum universis copiis aderant cl Arcades et Boeoti et Corinthii et Sicyonii et Pellenenses et Phliasii et Megarenses, atque hi omnes ex singulis delecti, qui non solum Argivis eorumque sociis, sed et aliis praeterea copiis, quae se ipsis adjunxissent, virtute pares esse videbantur.
Hic igitur exercitus sic Agidi succensens abiit et diversi in suam quique patriam se receperunt;
Argivi vero et ipsi multo etiam magis succensebant illis, qui populi injussu fiedus fecerant, existimantes illi quoque Lacedaemonios evasisse, ea occasione sibi oblata, qua nullam aliam commodiorem sibi unquam oblatum iri putabant; nam et prope suam urbem et cum multis lorlibusque sociis certamen futurum fuisse.
Itaque reversi Thrasyllum.apud Clia-radrum, quo in loco antequam urbem ingrediuntur, de causis militaribus judicant, lapidare ccrperunt. Ille vero ad aram confugiens evasit; bona tamen, ejus publicaverunt. ·
Postea vero quum Atheniensium auxilio iis venissent mille gravis armaturae milites·et trecenti equites, quibus Laches et Nicostratus praeerant, Argivi (nihilominus enim hedera cum Lacedaemoniis inita rumpere non audebant) ipsos abire jubebant, nec cum populo agere volentes produxerunt, priusquam Manlinei et Elei (adhuc enim aderant) precibus extorserunt.
Athenienses autem praesente Alcibiade legato apud Argivos eorumque socios haec dixerunt, nec recte foedera sine ceteris sociis facta esse, et nunc (se enim opportune adesse) bellum suscipiendum esse.
Et quum hac oratione rem sociis persuasissent, confestim omnes adversus Orchomenum Arcadicum contendebant praeter Argivos; hi enim quamvis et ipsis persuasum esset, tamen primo remanebant, deinde postea et ipsi iverunt.
Castrisque ad Orchomenum positis universi obsidebant, et oppugnabant, in suam potestatem redigere cupientes quum aliis de causis, tum vero, quod Arcadum obsides illic erant a Lacedaemoniis depositi.
Orchomenii vero, quod et murorum infirmitatem et hostilis exercitus multitudinem metuerent, et quum nemo opem ipsis ferret, ne prius perirent, deditionem ea conditione fecerunt, ut in societatem reciperentur, obsidesque et ex suorum numero darent Mantineis, et illos etiam traderent, quos Lacedaemonii deposuissent.
Postea vero quum Orchomenum jam tenerent, socii consultabant, adversus quainnam ex reliquis primum ire oporteret. Et Elei quidem suadebant, adversus Lepreum, Mantinei vero adversus Tegeam; et Argivi et Athenienses in Mantineorum sententiam iverunt.
Atque Elei quidem indignati, quod decretum non esset, ut i retur adversus Lepreum, domum redierunt; ceteri vero sodi se Manti nex praeparabant ad Tegeam armis infestis petendam, atque nonnulli etiam ex ipsis Tegeatis, qui in urbe erant, res dedere statuerant
Lacedaemonii vero postea quam ex agro Argivo redierunt initis in quatuor menses foederibus, Agin vehementer incusabant, quod Argos in suam potestatem non redegisset, quum occasio tam idonea sese ipsis obtulisset, quantam nunquam ante sibi oblatam putarent; tot enim talesque socios unum in locum congregatos reperire non facile esse.
Quum autem etiam duntius de Orchomeno capto allatus esset, tunc vero multo vehementius indignabantur et prae ira agebant protinus praeter suum morem et de ipsius domo diruenda et de ipso centum millibus drachmam multando.
Ille vero deprecabatur, ne quid horum facerent; se enim expeditione suscepta, bono aliquo facinore crimina sibi objecta diluturum, aut alioqui tunc facerent, quicquid vellent.
Illi vero a multa quidem irroganda, et ab aedibus diruendis abstinuerunt, legem vero in praesenti tulerunt, qua; nunquam ante apud eos fuerat; decem enim viros Spartanos elegerunt, quos ipsi consiliarios addiderunt, sine quibus ei exercitum ex urbe abducere non liceret
Interea vero nuntius ab amicis Tegeatis ad ipsos allatus est, nisi eeleriter adessent, Tegeam ab iis ad Argivos eorumque socios defecturam, et propemodum jam defecisse.
Tunc vero Lacedaemonii tam ipsi quam He-lotes, cum universis copiis alacriter et ut numquam ante, opem Tegeatis tulerunt.
Iverunt autem ad Orestheum Maenaliae; et Arcadibus quidem suis sociis praeceperunt, ut congregati se Tegeam subsequerentur, ipsi vero quum universi ad Orestheum usque profecti essent, et illinc sextam suarum copiarum partem domum remisissent, in qua parte seniores ac juniores erant, ut res domesticas tuerentur, cum reliquis copiis Tegeam pervenerunt. Nec multo post sodi ab Arcadibus missi aderant.
Miserunt autem etiam Corinthum, et ad Bmolos et Phocenses et Locros, imperantes , ut celeriter ad Mantineam auxilio venirent. Sed his quidem et res subito aeddebat, et facile non erat copiis non conjunctis et se invicem praestolantibus agrum hostilem transire; nam hic in medio situs transitum prsdudebat; nihilo tamen minus ire properabant.
Lacedaemonii vero assumptis Arcadibus sociis, qui aderant, irruptionem in agrum Mantinicum fecerunt, castrisque ad Herculis tem-pium positis agrum vastabant.
Argivi vero et sodi quum eos vidissent, occupato loco natura munito et accessu difficili ad pugnam sese instruxerunt.
£1 Lacedaemonii coofestim obviam illis prodibant et usque ad lapidis jaculive jactum processerunt; t^nc vero quidam ex senioribus ad Agidem exclamavit, quum suos ad locum natura munitum tendere videret, eum malum malo sanare cogitare, innuens, quod vituperatum ex agro Argivo receptum hoc intempestivo studio compeu-sare vellet.
Ille vero sive propter illam inclamationem, sive etiam quod repente sententiam mutasset, iterum celeriter copias, antequam manus consererent, retro abducebat.
Et quum in agrum Tegeaticum pervenisset, aquam 111 agrum Mantinicum avertere coepit, de qua quod magua damna dat, utram in partem cursu defertur, Mantinei et Tegeatae bellum inter se gerunt. Volebat enim Argivos eorumque socios a colle auxilio venire, ne aqua averteretur, ubi rem intellexissent, et ita eos deducere et proelium iu planitie facere.
Atque ille quidem, diem hunc ibi ad aquam mansit, eam avertens; Argivi vero eorumque socii primo quidem obstupefacti repentino illorum receptu e propinquo loco non habebant, quid conjectarent; deinde vero quum et illi sese recipientes e conspectu discessissent, et ipsi quiescerent, nec insequerentur, tunc vero suos duces rursus incusare coeperunt, quod et prius Lacedaemonii prope Argos opportune intercepti dimissi essent, et nunc aufugientes nullus insequeretur, sed per otium illi quidem incolumes evaderent, ipsi vero proderentur.
Duces igitur primo quidem turbati sunt; deinde vero suos a colle abduxerunt, et in planitiem progressi castra posuerunt, ut in hostem ituri.
Postero autem die et Argivi eorumque socii aciem ita instruxerunt, ut pugnaturi erant, si in hostem incidissent, et Lacedaemonii, dum ab aqua rursus ad Herculis templum in eadem castra revertuntur, adversarios bre\i intervallo omnes jam in acie stantes, et a colle progressos conspiciunt.
Tunc igitur Lacedaemonii re repentina adeo perculsi sunt, ut nunquam ante, quod ipsi meminissent. Nam perexiguum temporis spatium iis ad aciem instruendam dabatur, et prae festinatione in suum quique ordinem confestim se recipiebant, Agide omnia praeeunte, ut lex jubet.
Quum enim rex exercitum ducit, omnia ab illo incipiunt, et Polemarchis quidem ipse indicat ea, quae sunt facienda, hi vero Lochagis, illi vero Penteconte-ribus, rursus vero hi Enomotarchis, et hi Enomotiae.