Aiolos
Rüzgarları bir deri tulumda hapsetmiş, tanrıların emrine mahsus, mitolojinin en güçlü doğa güçlerinden biridir. Odysseus'un efsanevi yolculuğunda kritik rol oynamıştır.
Aiolos, Yunan mitolojisinin kadim tanrılarından biridir. Hellen ile Nympha Orseis'in oğlu, Deukalion ve Pyrrha'nın torunu olarak soylu bir sülalede doğmuştur. Sisyphos, Athamas, Kretheus ve Salmoneus gibi efsanevi karakterlerin babası olan Aiolos, Çanakkale'den Menderes ırmağına uzanan Aiolis bölgesine ve orada konuşulan Aiol diline adını vermiştir.
Ancak Aiolos'un gerçek şöhreti deniz tanrısı Poseidon'un oğlu olması ve rüzgarların yöneticisi olarak bilinmesinden gelir. Notos, Boreas, Euros ve Zephyros adlı dört büyük rüzgarı güçlü bir tulumda hapsetmiş, onları yalnızca Zeus'un emriyle salardı. Bronzdan yapılmış duvarlarla çevrili, göğe yükselen kaya üzerine kurulmuş adasında, bir düzine çocuğuyla yaşayan Aiolos, konuğu Odysseus'u cömertçe ağırlamıştır. Kendisine bir ay misafir kalan kahraman, geri dönüş yolculuğu için rüzgarları bağladığı bir tulum alarak yola çıkmıştır. Ancak Odysseus'un kıskançlık duyan yoldaşları tulumu açmak hatası nedeniyle, korkunç bir fırtına çıkıp gemisini geri Aiolos'un adasına atmıştır. Bu kez tanrı, tanrıların laneti altında olduğunu düşünerek mübarek Odysseus'u kovmuştur. Bu öykü, Odysseia destanının en heyecanlı bölümlerinden biridir.
Ancak Aiolos'un gerçek şöhreti deniz tanrısı Poseidon'un oğlu olması ve rüzgarların yöneticisi olarak bilinmesinden gelir. Notos, Boreas, Euros ve Zephyros adlı dört büyük rüzgarı güçlü bir tulumda hapsetmiş, onları yalnızca Zeus'un emriyle salardı. Bronzdan yapılmış duvarlarla çevrili, göğe yükselen kaya üzerine kurulmuş adasında, bir düzine çocuğuyla yaşayan Aiolos, konuğu Odysseus'u cömertçe ağırlamıştır. Kendisine bir ay misafir kalan kahraman, geri dönüş yolculuğu için rüzgarları bağladığı bir tulum alarak yola çıkmıştır. Ancak Odysseus'un kıskançlık duyan yoldaşları tulumu açmak hatası nedeniyle, korkunç bir fırtına çıkıp gemisini geri Aiolos'un adasına atmıştır. Bu kez tanrı, tanrıların laneti altında olduğunu düşünerek mübarek Odysseus'u kovmuştur. Bu öykü, Odysseia destanının en heyecanlı bölümlerinden biridir.
Silenos
Gel hele evlat, şöyle kıvrıl şu zeytin ağacının gölgesine. Kulağını ver bana; sana rüzgarların efendisi, hırçın ama bir o kadar da evcimen bir karakterden, Aiolos’tan bahsedeyim.
İnsanlar ona "rüzgarların kralı" derler ama o aslında koca bir ailenin reisi, biraz da başı kalabalık bir babadır. Soy ağacı desen, mitlerin en köklü dallarından birine tutunur; hani şu büyük tufandan sağ çıkanların torunudur. İsmi, koca bir bölgeye, Aiolis topraklarına ve o topraklarda şakıyan dillere mührünü vurmuştur.
Ama asıl ilginç olan, onun mesaisidir. Gökyüzü sakinlerinin emriyle, o meşhur dört yeli Boreas’ın o buz gibi nefesini, Zephyros’un tatlı ılık rüzgarını ve diğerlerini koca bir sığır derisinden tulumun içinde tutar. Düşünsene, koca koca fırtınalar tek bir deri tulumun içinde hapis! Ancak baş tanrı Zeus’tan "Sal gitsin artık!" emri gelince, o tulumun ağzı açılır ve dünya bir anda şenlenir, bazen de birbirine girer.
Bir gün, o meşhur denizci **Odysseus** çıkageldi Aiolos’un adasına. Burası sıradan bir ada değil ha; tunçtan bir duvarla çevrili, kayalıkların üzerine kartal yuvası gibi kurulmuş bir yer. Aiolos, bizim gezginciyi tam bir ay boyunca soframda ağırladı. Yemekler yendi, hikayeler anlatıldı, hafif bir üzüm suyu eşliğinde şenlikler kuruldu. Aiolos, Odysseus’un evine dönme arzusunu öyle bir sevdi ki, ona paha biçilemez bir hediye verdi: O meşhur tulum! İçinde fırtınalar hapis, ama rotası İthaka’ya doğru kilitli.
"Sakın açma!" dedi Aiolos, "Eve varana dek düğümü çözmek yok."
Odysseus, onca yıllık yorgunlukla dokuz gün dokuz gece dümen başında oturduktan sonra gözleri kapanıp da uykuya dalınca, ne oldu dersin? O gemideki meraklı tayfa, "Kim bilir içinde ne hazineler vardır?" diye düşünüp tulumun ağzını bir güzel açtılar. Açmalarıyla beraber rüzgarlar özgürlüğüne kavuştu, ortalık birbirine girdi! Fırtınalar gemiyi bir oyuncak gibi savurup tekrar Aiolos’un adasına geri fırlattı.
Aiolos kapısına gelen Odysseus’u bu kez görünce, ne yalan söyleyeyim, pek bir keyiflendiği söylenemez. Tanrıların pek de sevmediği, talihi ters giden bir adama tekrar yardım etmeye cesareti kalmamıştı. Sertçe kovdu bizimkini; çünkü kimse gökyüzü sakinlerinin hışmına uğramış bir misafirle başını derde sokmak istemez.
İşte böyle evlat; rüzgarlar bir tulumun içinde bile olsa, insanoğlunun bitmek bilmeyen merakı her şeyi dağıtmaya yetiyor. Hadi, şimdi git de o rüzgarın sesini dinle; belki Aiolos sana da bir fısıltı gönderir, kim bilir?
İnsanlar ona "rüzgarların kralı" derler ama o aslında koca bir ailenin reisi, biraz da başı kalabalık bir babadır. Soy ağacı desen, mitlerin en köklü dallarından birine tutunur; hani şu büyük tufandan sağ çıkanların torunudur. İsmi, koca bir bölgeye, Aiolis topraklarına ve o topraklarda şakıyan dillere mührünü vurmuştur.
Ama asıl ilginç olan, onun mesaisidir. Gökyüzü sakinlerinin emriyle, o meşhur dört yeli Boreas’ın o buz gibi nefesini, Zephyros’un tatlı ılık rüzgarını ve diğerlerini koca bir sığır derisinden tulumun içinde tutar. Düşünsene, koca koca fırtınalar tek bir deri tulumun içinde hapis! Ancak baş tanrı Zeus’tan "Sal gitsin artık!" emri gelince, o tulumun ağzı açılır ve dünya bir anda şenlenir, bazen de birbirine girer.
Bir gün, o meşhur denizci **Odysseus** çıkageldi Aiolos’un adasına. Burası sıradan bir ada değil ha; tunçtan bir duvarla çevrili, kayalıkların üzerine kartal yuvası gibi kurulmuş bir yer. Aiolos, bizim gezginciyi tam bir ay boyunca soframda ağırladı. Yemekler yendi, hikayeler anlatıldı, hafif bir üzüm suyu eşliğinde şenlikler kuruldu. Aiolos, Odysseus’un evine dönme arzusunu öyle bir sevdi ki, ona paha biçilemez bir hediye verdi: O meşhur tulum! İçinde fırtınalar hapis, ama rotası İthaka’ya doğru kilitli.
"Sakın açma!" dedi Aiolos, "Eve varana dek düğümü çözmek yok."
Odysseus, onca yıllık yorgunlukla dokuz gün dokuz gece dümen başında oturduktan sonra gözleri kapanıp da uykuya dalınca, ne oldu dersin? O gemideki meraklı tayfa, "Kim bilir içinde ne hazineler vardır?" diye düşünüp tulumun ağzını bir güzel açtılar. Açmalarıyla beraber rüzgarlar özgürlüğüne kavuştu, ortalık birbirine girdi! Fırtınalar gemiyi bir oyuncak gibi savurup tekrar Aiolos’un adasına geri fırlattı.
Aiolos kapısına gelen Odysseus’u bu kez görünce, ne yalan söyleyeyim, pek bir keyiflendiği söylenemez. Tanrıların pek de sevmediği, talihi ters giden bir adama tekrar yardım etmeye cesareti kalmamıştı. Sertçe kovdu bizimkini; çünkü kimse gökyüzü sakinlerinin hışmına uğramış bir misafirle başını derde sokmak istemez.
İşte böyle evlat; rüzgarlar bir tulumun içinde bile olsa, insanoğlunun bitmek bilmeyen merakı her şeyi dağıtmaya yetiyor. Hadi, şimdi git de o rüzgarın sesini dinle; belki Aiolos sana da bir fısıltı gönderir, kim bilir?
In Art Aiolos
Sotades Painter Arv 765 20 Bearded Man At The Entrance Of A Cave And Dancing Women