Epeisodion 3
Χρυσόθεμις
ὑφʼ ἡδονῆς τοι, φιλτάτη, διώκομαι
τὸ κόσμιον μεθεῖσα σὺν τάχει μολεῖν·
φέρω γὰρ ἡδονάς τε κἀνάπαυλαν ὧν
πάροιθεν εἶχες καὶ κατέστενες κακῶν
Ἠλέκτρα
πόθεν δʼ ἂν εὕροις τῶν ἐμῶν σὺ πημάτων
875
ἄρηξιν, οἷς ἴασιν οὐκ ἔνεστʼ ἰδεῖν;
Χρυσόθεμις
πάρεστʼ Ὀρέστης ἡμίν, ἴσθι τοῦτʼ ἐμοῦ
κλύουσʼ, ἐναργῶς, ὥσπερ εἰσορᾷς ἐμέ.
Ἠλέκτρα
ἀλλʼ ἦ μέμηνας, ὦ τάλαινα, κἀπὶ τοῖς
σαυτῆς κακοῖσι κἀπὶ τοῖς ἐμοῖς γελᾷς;
880
Χρυσόθεμις
μὰ τὴν πατρῴαν ἑστίαν, ἀλλʼ οὐχ ὕβρει
λέγω τάδʼ, ἀλλʼ ἐκεῖνον ὡς παρόντα νῷν.
Ἠλέκτρα
οἴμοι τάλαινα· καὶ τίνος βροτῶν λόγον
τόνδʼ εἰσακούσασʼ ὧδε πιστεύεις ἄγαν;
Χρυσόθεμις
ἐγὼ μὲν ἐξ ἐμοῦ τε κοὐκ ἄλλης, σαφῆ
885
σημεῖʼ ἰδοῦσα, τῷδε πιστεύω λόγῳ.
Ἠλέκτρα
τίνʼ, ὦ τάλαινʼ, ἔχουσα πίστιν; ἐς τί μοι
βλέψασα θάλπει τῷδʼ ἀνηκέστῳ πυρί;
Χρυσόθεμις
πρός νυν θεῶν ἄκουσον, ὡς μαθοῦσά μου
τὸ λοιπὸν ἢ φρονοῦσαν ἢ μωρὰν λέγῃς.
890
Ἠλέκτρα
σὺ δʼ οὖν λέγʼ, εἴ σοι τῷ λόγῳ τις ἡδονή.
Χρυσόθεμις
καὶ δὴ λέγω σοι πᾶν ὅσον κατειδόμην.
ἐπεὶ γὰρ ἦλθον πατρὸς ἀρχαῖον τάφον,
ὁρῶ κολώνης ἐξ ἄκρας νεορρύτους
πηγὰς γάλακτος καὶ περιστεφῆ κύκλῳ
895
πάντων ὅσʼ ἐστὶν ἀνθέων θήκην πατρός.
ἰδοῦσα δʼ ἔσχον θαῦμα, καὶ περισκοπῶ
μή πού τις ἡμῖν ἐγγὺς ἐγχρίμπτῃ βροτῶν.
ὡς δʼ ἐν γαλήνῃ πάντʼ ἐδερκόμην τόπον,
τύμβου προσεῖρπον ἆσσον· ἐσχάτης δʼ ὁρῶ
900
πυρᾶς νεώρη βόστρυχον τετμημένον·
κεὐθὺς τάλαινʼ ὡς εἶδον, ἐμπαίει τί μοι
ψυχῇ σύνηθες ὄμμα, φιλτάτου βροτῶν
πάντων Ὀρέστου τοῦθʼ ὁρᾶν τεκμήριον·
καὶ χερσὶ βαστάσασα δυσφημῶ μὲν οὔ,
905
χαρᾷ δὲ πίμπλημʼ εὐθὺς ὄμμα δακρύων.
καὶ νῦν θʼ ὁμοίως καὶ τότʼ ἐξεπίσταμαι
μή του τόδʼ ἀγλάϊσμα πλὴν κείνου μολεῖν·
τῷ γὰρ προσήκει πλήν γʼ ἐμοῦ καὶ σοῦ τόδε;
κἀγὼ μὲν οὐκ ἔδρασα, τοῦτʼ ἐπίσταμαι,
910
οὐδʼ αὖ σύ· πῶς γάρ; ᾗ γε μηδὲ πρὸς θεοὺς
ἔξεστʼ ἀκλαύστῳ τῆσδʼ ἀποστῆναι στέγης.
ἀλλʼ οὐδὲ μὲν δὴ μητρὸς οὔθʼ ὁ νοῦς φιλεῖ
τοιαῦτα πράσσειν οὔτε δρῶσʼ ἐλάνθανʼ ἄν·
ἀλλʼ ἔστʼ Ὀρέστου ταῦτα τἀπιτύμβια.
915
ἀλλʼ, ὦ φίλη, θάρσυνε· τοῖς αὐτοῖσί τοι
οὐχ αὑτὸς αἰεὶ δαιμόνων παραστατεῖ.
νῷν ἦν τὰ πρόσθεν στυγνός· ἡ δὲ νῦν ἴσως
πολλῶν ὑπάρξει κῦρος ἡμέρα καλῶν.
Ἠλέκτρα
φεῦ, τῆς ἀνοίας ὥς σʼ ἐποικτίρω πάλαι.
920
Χρυσόθεμις
τί δʼ ἔστιν; οὐ πρὸς ἡδονὴν λέγω τάδε;
Ἠλέκτρα
οὐκ οἶσθʼ ὅποι γῆς οὐδʼ ὅποι γνώμης φέρει.
Χρυσόθεμις
πῶς δʼ οὐκ ἐγὼ κάτοιδʼ ἅ γʼ εἶδον ἐμφανῶς;
Ἠλέκτρα
τέθνηκεν, ὦ τάλαινα, τἀκείνου δέ σοι
σωτήριʼ ἔρρει· μηδὲν εἰς κεῖνόν γʼ ὅρα.
925
Χρυσόθεμις
οἴμοι τάλαινα· τοῦ τάδʼ ἤκουσας βροτῶν;
Ἠλέκτρα
τοῦ πλησίον παρόντος, ἡνίκʼ ὤλλυτο.
Χρυσόθεμις
καὶ ποῦ ʼστιν οὗτος; θαῦμά τοί μʼ ὑπέρχεται.
Ἠλέκτρα
κατʼ οἶκον, ἡδὺς οὐδὲ μητρὶ δυσχερής.
Χρυσόθεμις
οἴμοι τάλαινα· τοῦ γὰρ ἀνθρώπων ποτʼ ἦν
930
τὰ πολλὰ πατρὸς πρὸς τάφον κτερίσματα;
Ἠλέκτρα
οἶμαι μάλιστʼ ἔγωγε τοῦ τεθνηκότος
μνημεῖʼ Ὀρέστου ταῦτα προσθεῖναί τινα.
Χρυσόθεμις
ὦ δυστυχής· ἐγὼ δὲ σὺν χαρᾷ λόγους
τοιούσδʼ ἔχουσʼ ἔσπευδον, οὐκ εἰδυῖʼ ἄρα
935
ἵνʼ ἦμεν ἄτης· ἀλλὰ νῦν, ὅθʼ ἱκόμην,
τά τʼ ὄντα πρόσθεν ἄλλα θʼ εὑρίσκω κακά.
Ἠλέκτρα
οὕτως ἔχει σοι ταῦτʼ· ἐὰν δέ μοι πίθῃ,
τῆς νῦν παρούσης πημονῆς λύσεις βάρος.
Χρυσόθεμις
ἦ τοὺς θανόντας ἐξαναστήσω ποτέ;
940
Ἠλέκτρα
οὐκ ἔσθʼ ὅ γʼ εἶπον· οὐ γὰρ ὧδʼ ἄφρων ἔφυν.
Χρυσόθεμις
τί γὰρ κελεύεις ὧν ἐγὼ φερέγγυος;
Ἠλέκτρα
τλῆναί σε δρῶσαν ἃν ἐγὼ παραινέσω.
Χρυσόθεμις
ἀλλʼ εἴ τις ὠφέλειά γʼ, οὐκ ἀπώσομαι.
Ἠλέκτρα
ὅρα, πόνου τοι χωρὶς οὐδὲν εὐτυχεῖ.
945
Χρυσόθεμις
ὁρῶ. ξυνοίσω πᾶν ὅσονπερ ἂν σθένω.
Ἠλέκτρα
ἄκουε δή νυν ᾗ βεβούλευμαι ποεῖν.
παρουσίαν μὲν οἶσθα καὶ σύ που φίλων
ὡς οὔτις ἡμῖν ἔστιν, ἀλλʼ Ἅιδης λαβὼν
ἀπεστέρηκε καὶ μόνα λελείμμεθον.
950
ἐγὼ δʼ ἕως μὲν τὸν κασίγνητον βίῳ
θάλλοντʼ ἔτʼ εἰσήκουον, εἶχον ἐλπίδας
φόνου ποτʼ αὐτὸν πράκτορʼ ἵξεσθαι πατρός·
νῦν δʼ ἡνίκʼ οὐκέτʼ ἔστιν, εἰς σὲ δὴ βλέπω,
ὅπως τὸν αὐτόχειρα πατρῴου φόνου
955
ξὺν τῇδʼ ἀδελφῇ μὴ κατοκνήσεις κτανεῖν
Αἴγισθον· οὐδὲν γάρ σε δεῖ κρύπτειν μʼ ἔτι.
ποῖ γὰρ μενεῖς ῥᾴθυμος, εἰς τίνʼ ἐλπίδων
βλέψασʼ ἔτʼ ὀρθήν; ᾗ πάρεστι μὲν στένειν
πλούτου πατρῴου κτῆσιν ἐστερημένῃ,
960
πάρεστι δʼ ἀλγεῖν ἐς τοσόνδε τοῦ χρόνου
ἄλεκτρα γηράσκουσαν ἀνυμέναιά τε.
καὶ τῶνδε μέντοι μηκέτʼ ἐλπίσῃς ὅπως
τεύξει ποτʼ· οὐ γὰρ ὧδʼ ἄβουλός ἐστʼ ἀνὴρ
Αἴγισθος ὥστε σόν ποτʼ ἢ κἀμὸν γένος
965
βλαστεῖν ἐᾶσαι, πημονὴν αὑτῷ σαφῆ.
ἀλλʼ ἢν ἐπίσπῃ τοῖς ἐμοῖς βουλεύμασιν,
πρῶτον μὲν εὐσέβειαν ἐκ πατρὸς κάτω
θανόντος οἴσει τοῦ κασιγνήτου θʼ ἅμα·
ἔπειτα δʼ, ὥσπερ ἐξέφυς, ἐλευθέρα
970
καλεῖ τὸ λοιπὸν καὶ γάμων ἐπαξίων
τεύξει· φιλεῖ γὰρ πρὸς τὰ χρηστὰ πᾶς ὁρᾶν.
λόγων γε μὴν εὔκλειαν οὐχ ὁρᾷς ὅσην
σαυτῇ τε κἀμοὶ προσβαλεῖς πεισθεῖσʼ ἐμοί;
τίς γάρ ποτʼ ἀστῶν ἢ ξένων ἡμᾶς ἰδὼν
975
τοιοῖσδʼ ἐπαίνοις οὐχὶ δεξιώσεται·
ἴδεσθε τώδε τὼ κασιγνήτω, φίλοι,
ὣ τὸν πατρῷον οἶκον ἐξεσωσάτην,
ὣ τοῖσιν ἐχθροῖς εὖ βεβηκόσιν ποτὲ
ψυχῆς ἀφειδήσαντε προὐστήτην φόνου·
980
τούτω φιλεῖν χρή, τώδε χρὴ πάντας σέβειν,
τώδʼ ἔν θʼ ἑορταῖς ἔν τε πανδήμῳ πόλει
τιμᾶν ἅπαντας οὕνεκʼ ἀνδρείας χρεών.
τοιαῦτά τοι νὼ πᾶς τις ἐξερεῖ βροτῶν,
ζώσαιν θανούσαιν θʼ ὥστε μὴ ʼκλιπεῖν κλέος.
985
ἀλλʼ, ὦ φίλη, πείσθητι, συμπόνει πατρί,
σύγκαμνʼ ἀδελφῷ, παῦσον ἐκ κακῶν ἐμέ,
παῦσον δὲ σαυτήν, τοῦτο γιγνώσκουσʼ ὅτι
ζῆν αἰσχρὸν αἰσχρῶς τοῖς καλῶς πεφυκόσιν.
Χορός
ἐν τοῖς τοιούτοις ἐστὶν ἡ προμηθία
990
καὶ τῷ λέγοντι καὶ κλύοντι σύμμαχος.
Χρυσόθεμις
καὶ πρίν γε φωνεῖν, ὦ γυναῖκες, εἰ φρενῶν
ἐτύγχανʼ αὕτη μὴ κακῶν, ἐσῴζετʼ ἂν
τὴν εὐλάβειαν, ὥσπερ οὐχὶ σῴζεται.
ποῖ γάρ ποτʼ ἐμβλέψασα τοιοῦτον θράσος
995
αὐτή θʼ ὁπλίζει κἄμʼ ὑπηρετεῖν καλεῖς;
οὐκ εἰσορᾷς; γυνὴ μὲν οὐδʼ ἀνὴρ ἔφυς,
σθένεις δʼ ἔλασσον τῶν ἐναντίων χερί.
δαίμων δὲ τοῖς μὲν εὐτυχεῖ καθʼ ἡμέραν,
ἡμῖν δʼ ἀπορρεῖ κἀπὶ μηδὲν ἔρχεται.
1000
τίς οὖν τοιοῦτον ἄνδρα βουλεύων ἑλεῖν
ἄλυπος ἄτης ἐξαπαλλαχθήσεται;
ὅρα κακῶς πράσσοντε μὴ μείζω κακὰ
κτησώμεθʼ, εἴ τις τούσδʼ ἀκούσεται λόγους.
λύει γὰρ ἡμῖν οὐδὲν οὐδʼ ἐπωφελεῖ
1005
βάξιν καλὴν λαβόντε δυσκλεῶς θανεῖν.
οὐ γὰρ θανεῖν ἔχθιστον, ἀλλʼ ὅταν θανεῖν
χρῄζων τις εἶτα μηδὲ τοῦτʼ ἔχῃ λαβεῖν.
ἀλλʼ ἀντιάζω, πρὶν πανωλέθρους τὸ πᾶν
ἡμᾶς τʼ ὀλέσθαι κἀξερημῶσαι γένος,
1010
κατάσχες ὀργήν. καὶ τὰ μὲν λελεγμένα
ἄρρητʼ ἐγώ σοι κἀτελῆ φυλάξομαι,
αὐτὴ δὲ νοῦν σχὲς ἀλλὰ τῷ χρόνῳ ποτέ,
σθένουσα μηδὲν τοῖς κρατοῦσιν εἰκαθεῖν.
Χορός
πείθου· προνοίας οὐδὲν ἀνθρώποις ἔφυ
1015
κέρδος λαβεῖν ἄμεινον οὐδὲ νοῦ σοφοῦ.
Ἠλέκτρα
ἀπροσδόκητον οὐδὲν εἴρηκας· καλῶς δʼ
ᾔδη σʼ ἀπορρίψουσαν ἁπηγγελλόμην.
ἀλλʼ αὐτόχειρί μοι μόνῃ τε δραστέον
τοὔργον τόδʼ· οὐ γὰρ δὴ κενόν γʼ ἀφήσομεν.
1020
εἴθʼ ὤφελες τοιάδε τὴν γνώμην πατρὸς
θνῄσκοντος εἶναι· πᾶν γὰρ ἂν κατειργάσω.
Ἠλέκτρα
ἀλλʼ ἦ φύσιν γε, τὸν δὲ νοῦν ἥσσων τότε.
Χρυσόθεμις
ἄσκει τοιαύτη νοῦν διʼ αἰῶνος μένειν.
Ἠλέκτρα
ὡς οὐχὶ συνδράσουσα νουθετεῖς τάδε.
1025
Χρυσόθεμις
εἰκὸς γὰρ ἐγχειροῦντα καὶ πράσσειν κακῶς.
Ἠλέκτρα
ζηλῶ σε τοῦ νοῦ, τῆς δὲ δειλίας στυγῶ.
Χρυσόθεμις
ἀνέξομαι κλύουσα χὤταν εὖ λέγῃς.
Ἠλέκτρα
ἀλλʼ οὔ ποτʼ ἐξ ἐμοῦ γε μὴ πάθῃς τόδε.
Χρυσόθεμις
μακρὸς τὸ κρῖναι ταῦτα χὠ λοιπὸς χρόνος.
1030
Ἠλέκτρα
ἄπελθε· σοὶ γὰρ ὠφέλησις οὐκ ἔνι.
Χρυσόθεμις
ἔνεστιν· ἀλλὰ σοὶ μάθησις οὐ πάρα.
Ἠλέκτρα
ἐλθοῦσα μητρὶ ταῦτα πάντʼ ἔξειπε σῇ.
Χρυσόθεμις
οὐδʼ αὖ τοσοῦτον ἔχθος ἐχθαίρω σʼ ἐγώ.
Ἠλέκτρα
ἀλλʼ οὖν ἐπίστω γʼ οἷ μʼ ἀτιμίας ἄγεις.
1035
Χρυσόθεμις
ἀτιμίας μὲν οὔ, προμηθίας δὲ σοῦ.
Ἠλέκτρα
τῷ σῷ δικαίῳ δῆτʼ ἐπισπέσθαι με δεῖ;
Χρυσόθεμις
ὅταν γὰρ εὖ φρονῇς, τόθʼ ἡγήσει σὺ νῷν.
Ἠλέκτρα
ἦ δεινὸν εὖ λέγουσαν ἐξαμαρτάνειν.
Χρυσόθεμις
εἴρηκας ὀρθῶς ᾧ σὺ πρόσκεισαι κακῷ.
1040
Ἠλέκτρα
τί δʼ; οὐ δοκῶ σοι ταῦτα σὺν δίκῃ λέγειν;
Χρυσόθεμις
ἀλλʼ ἔστιν ἔνθα χἠ δίκη βλάβην φέρει.
Ἠλέκτρα
τούτοις ἐγὼ ζῆν τοῖς νόμοις οὐ βούλομαι.
Χρυσόθεμις
ἀλλʼ εἰ ποήσεις ταῦτʼ, ἐπαινέσεις ἐμέ.
Ἠλέκτρα
καὶ μὴν ποήσω γʼ οὐδὲν ἐκπλαγεῖσά σε.
1045
Χρυσόθεμις
καὶ τοῦτʼ ἀληθές, οὐδὲ βουλεύσει πάλιν;
Ἠλέκτρα
βουλῆς γὰρ οὐδέν ἐστιν ἔχθιον κακῆς.
Χρυσόθεμις
φρονεῖν ἔοικας οὐδὲν ὧν ἐγὼ λέγω.
Ἠλέκτρα
πάλαι δέδοκται ταῦτα κοὐ νεωστί μοι.
Χρυσόθεμις
ἄπειμι τοίνυν· οὔτε γὰρ σὺ τἄμʼ ἔπη
1050
τολμᾷς ἐπαινεῖν οὔτʼ ἐγὼ τοὺς σοὺς τρόπους.
Ἠλέκτρα
ἀλλʼ εἴσιθʼ. οὔ σοι μὴ μεθέψομαί ποτε,
οὐδʼ ἢν σφόδρʼ ἱμείρουσα τυγχάνῃς· ἐπεὶ
πολλῆς ἀνοίας καὶ τὸ θηρᾶσθαι κενά.
Χρυσόθεμις
ἀλλʼ εἰ σεαυτῇ τυγχάνεις δοκοῦσά τι
1055
φρονεῖν, φρόνει τοιαῦθʼ. ὅταν γὰρ ἐν κακοῖς
ἤδη βεβήκῃς, τἄμʼ ἐπαινέσεις ἔπη.