Book 7
Tandem autem Syracusani totis viribus hoc modo pugnantes vicerunt, et Atlienienses in fugam versi, inter onerarias naves in suam stationem perfugiebant.
Syracusanorum vero naves usque ad illas onerarias naves quidem insequebantur; deinde antennae, quae ex onerariis navibus super introitus suspensae delphines portabaBt, eos progredi prohibebant.
Duae vero Syracusanorum naves, victoria feroces, ad illas propius accesserunt, atque profligatae sunt; et earum altera una cum ipsis viris capto est.
At Syracusani septem navibus Atheniensium depressis, multisque laceratis, virisque partim captis partim occisis, abierunt, et utriusque pugnae navalis tropas erexerunt, certamque jam spem animo conceperant, sedasse longe superiores fore; existimabant antem, ipsum etiam peditatum a se subactum iri.
Atque hi quidem, ut hostem utnnque rursus aggressuri, sese praeparabant;
interea vero Demosthenes et Eurymedon cum auxilio, quod Athenis adducebant, adveniunt, navibus ferme tribus et septuaginta, una cum peregrinis, et fere cum quinque millibus gravis armaturae militum, tam ex suis popularibus, quam cx sociis, praeterea cum jaculatoribus barbaris et Graecis non paucis, et funditoribus et sagittariis, et reliquo apparatu, quanto opus erat.
Atque Syracusanis quidem et sociis non exiguus pavor tunc incessit, si nullus periculi devitandi finis sibi futuros esset, quum viderent, quamvis Decelea esset munita, ideo tamen nihilo minus exercitum parem atque similem priori contra se venisse, et Atheniensium vires undique magnas apparere; priori vero Atheniensium exercitui, ut post mala, quoddam animi robur accesserat.
Demosthenes autem quum vidisset, quo in statu res essent, et existimasset, nullo modo licere tempus terere, nec committendum, quod Nicias commiserat (Nicias enim quum initio formidabilis illuc appulisset, quia Syracusas non protinus adoriebatur, sed Catanae hibernabat, in contemptionem venit, eumque Gylippus cum copiis ex Peloponneso antevertit, quas ne arcessissentquidem Syracusani, si ille confestim invasisset; nam quum ipsi se satis virium habere putarent, uno eodemque tempore se inferiores esse cognovissent, et circumvallati essent; quare ne si arcessissent quidem, ipsos amplius aeque juvare potuisset), haec igitur quum consideraret Demosthenes, et sciret, se quoque in praesentia primo potissimum die maxime formidabilem hostibus esse, praesenti suarum copiarum terrore quam celerrime ab uti volebat.
Et quum animadverteret, Syracusanorum murum secundum suas munitiones exstructum, quo se ab Atheniensibus circumvallari prohibuerant, simplicem esse, et si quis occupasset et Epipolarum aditum, et castra, quae in iis erant, illum facile captum iri, (nullum enim fore qui suorum impetum auderet sustinere), rem aggredi, periculumque facere properabat,
brevissimamque hanc esse putabat debellandi rationem; aut enim re feliciter gesta Syracusis se potiturum aut copias abducturam et non attriturum frustra Athenienses tam eos, qui una militarent, quam universam civitatem.
Primum igitur egressi Athenienses Syracusanorum agrum, qui circum Anapum erat, vastarunt, et pedestribus navalibusque copiis, ut ante, superiores erant (adversus neutras enim Syracusani prodibant, nisi cum equilibus et jaculatoribus ex Olympieo);
deinde Demostheni prius illam munitionem machinis temptare placuit, quae secundum suam erat Sed quum machinae ab eo admotae, crematae essent ab adversariis , qui ex muris se defendebant, et quum ceterae quoque ejus copiae, quae munitionem multifariam oppugnabant, repellerentur, tempus non amplius terendum esse censebat, sed quum rem Niciae ceterisque collegis persuasisset, Epipolas, ut cogitabat, aggrediebatur.
Atque interdiu quidem nullo modo fieri posse videbatur, ut clam accede- rent et adsccndercnt, sed quum edixisset quinque dieiinn cibaria secum ferre et sedium structores omnesque fabros assumpsisset, et ceterum missilium apparatum, quaecumque ad munitiones exstruendas, si loco poterentur, necessaria erant, ipse quidem a primo somno, et Eurymedon et Menander, omnibus copiis assumptis, ad Epipolas contendit, Nicias vero in munitionibus remanebat.
Et postquam prope eas advenerunt per Euryelum, qua etiam prior exercitus primum adscenderat, et latent Syracusanorum costodes et aggressi Syracusanorum munitionem, quae illic erat, capiunt, et nonnullos de custodibus interficiunt,
Sed eorum plerique, qui confestim diffugerant ad castra, quae in ipsis Epipolis erant terna, una Syracusanorum, altera ceterorum Siciliensium, et tertia sociorum, hostium adventum nun iarunt, et sexcentis illis Syracusanis, qui etiam primi in hac Epipolarum parte excubabant, rem significabant.
Hi vero confestim occurrerunt, et Demosthenes Atlie-niensesque 'quum in eos incidissent, quamvis strenue resistentes fugarunt. Atque ipsi quideiu confestim ulterios ire pergebant, ne in praesenti illo animorum ardore perficiendi res, quarum causa venerant, lenti essent; alii vero proximam munitionem Syracusanorum a custodibus desertam capiebant pinnasque detrahebant
Syracusani vero et socii et Gylippus, ejusque milites opem ex propugnaculis ferebant, et quum iis praeter opinionem hic audax cooatos noctu accidisset, invaserunt Athenienses timore perculsi, et ab iis repulsi, primo pedem retulerunt
Dum autem Athenienses jam ordine minus servato progrediuntur quasi victores, et omnes hostium munitiones nondum oppugnatas perrumpere quam celerrime volunt, ne se de impressione remittentibus, illi rursus conglobarentur, primi Boeoti iis restiterunt, aggressique eos fuderunt et in fugam conjecerunt.
Hic vero Athenienses jam in magna perturbaliooe et consilii inopia esse coeperunt, quam ex neutris ne comperire quidem facile erat, quo quidque modo contigisset. Nam interdiu quidem quae fiunt, magis perspicua sunt, sed tamen ne haec quidem omnia illi, qui interfuerunt, sed vix unus quisque novit res in ea parte gestas, in qua ipse fuit; in nocturna vero pugna, quae sola in Iioc bello inter magnos, exercitus tunc est commissa, qua ratione quis aliquid ccrto sciret?
Nam luna quidem fulgebat, sed ita se invicem conspiciebant, ut ad lunam credibile eat, ipsam quidem corporis speciem ut prospicerent, sed in agnoscendo amico diffiderent. Utrorumque vero haud paud gravis armatunc milites in angusto loci spatio versabantur.
Et Atheniensium alii quidem jam vincebantur, alii vero sua prima impressione adhuc invicti pergebant. Multi autem etiam ex l reliquo exercitu ad eos partim jam adscenderant, partim * adhuc adventabant, adeo ut nesti rent, quonam tenderent Jam enim primae agminis partes, quum fuga facta esset, tota perturbatae erant, et propter clamorem difficile dignosti poterant.
Nam et Syracusani et socii, qui vincebant, adhortabantur inter se, clamore haud parvo utentes, qood alia ratione noctu quidquam significare non possent, et simul eorum, qui se ferebant obviam, impetum sustinebant; et Athenienses se ipsos quaeritabant, et quoslibet oppositos, quamvis essent amici ex illis, qui fuga se jam recipiebant, hostes esse ducebant, et dum crebris interrogationibus tesseram sciscitantur, quod nulla alia ratione suos dignoscere poterant, et sibi ipsis ingentem perturbationem praebebant, quum simul omnes sciscitarentur, et hostibus eam prodiderunt;
contra illorum tesseram non item intelligebant, quia illi vincentes, nec dissipati, minus inter se ignoti erant; quare, si in aliquos hostes incidissent, quamvis plus virium haberent, tamen illi elabebantur, quod eorum tesseram nossent; ipsi vero si non responderent, trucidabantur.
Quod autem maxime atque praecipue nocuit, fuit paeanis modulatio; quae quum utrorumque similis esset, dubitationem afferebat. Nam et Argivi et Corcyraei, et quicquid Doricae gentis cum Atheniensibus erat, quoties paeana canerent, Atheniensibus timorem incutiebant , et hostes pariter.
Quamobrem ad extremum, postquam semel perturbati erant, in plerisque agminis partibus inter se ipsos concurrentes, et amici cum amicis, et cives cum civibus, non solum metum sibi incusserunt, sed etiam ad manus inter se venerunt, et aegre dirimebantur.
Atque hostibus insequentibus multi se ex rupibus praecipitantes interemerunt, quod artus esset ex Epipolis ad regrediendum descensus, et postquam ii, qui ex locis superioribus incolumes evaserant, in planitiem descendissent , eorum plerique, et quotquot erant ex priore exercitu, propter majorem regionis notitiam, in sua castra perfugiebant , ex iis vero, qui posterius venerant, nonnulli ab itineribus aberrantes per agrum passim errarunt, quos., ubi dies illuxit, Syracusanorum equitatus circumfusus profligavit.
Postridie vero Syracusani quidem duo tropaea sta tuerunt, ad Epipolas, qua ascensus erat, et eo loco, ubi primum Boeoti restiterant; Athenienses vero suorum cad*-I vera fide publica interposita receperunt.
Non pauci autem et ipsorum et sociorum perierant; arma vero longe plura, quam pro caesorum numero, capta sdnt; qui enim ex rupibus desilire coacti erant, inermes sine scutis partim peribant, partim evaserunt.
Postea vero Syracusani quidem propter insperatum rei feliciter gestae successum animis rursus confirmati ut ante, Agrigentum, quod seditione laborabat, Sicanum cum quindecim navibus miserunt, ut illam urbem, si posset, in suam potestatem redigeret; Gylippus autem itinere terrestri reliquam Siciliam iterum obibat, ut novas copias adduceret, quod spem conceperat, fore, ut et munitiones Atheniensium vi expugnaret, quandoquidem apud Epipolas res ita contigisset.
Atheniensium vero duces interea consultabant et de clade, quam acceperant, et de afflicta omnibus in rebus fortuna, in qua totus exercitus tunc erat constitutus. Videbant enim conata sibi sua non succedere, et milites mansione gravari;
nam et morbo premebantur, duabus de causis, quod et id erat anni tempus, quo potissimum homines aegrotant, et quod locus, in quo castra habebant, ; palustris ac gravis erat; et de ceteris rebus quod iis nulla amplius spes ostenderetur.
Demostheni igitur non ridebatur diutius manendum esse, sed quando spes illa, qua adductus belli fortunam apud Epipolas tentavisset, eum fefellisset, abeundum esse censebat nec amplius morandum, donec adhuc mare tngiciendi facultas esset et e suo exercitu earum certe navium ope, quae postea advenissent, vincere possent.
Et reipublicae magis conducere dicebat, bellum cum illis gerere, qui in suo agro munitiones adversus se ex· struerent, quam cum Syracusanis, quos expugnare nequaquam amplius facile esset; neque etiam rationi consenta· neum esse, magnam pecuniae vim in obsidione frustra consumere. Atque Demosthenis quidem haec erat sententia;
Nicias vero credebat quidem et ipse, res suas afflictas esse, verbis tamen earum infirmitatem declarare non volebat, neque etiam se ipsos, dum palam cum mullis sententias ferrent de reditu, rem hostibus prodere; nam si hoc facerent, mullo minus, quotiescumque voluissent, clam discedere posse.
Praeterea vero etiam hostium res, pro eo quod earum majorem quam ceteri notitiam habebat, nonnihil spei adhuc ei praebebant, fore, ut deteriore conditione essent, quam suae, si in obsidione perseverarent; illos enim pecuniarum inopia a se exhaustum iri, praesertim quod ipsi jam latius praesentibus navibus maris imperium obtinerent. Atque etiam, quoniam et Syracusis erant nonnulli, qui res Atheniensibus dedere volebant, hi nuntios ad ipsum mittebant, nec discedere sinebant.
Quae quum sciret, re quidem ipsa in utramque partem adhuc nutans et ancipitem cogitationem habens haerebat, verbis vero, quibus tunc palam utebatur, se copias abducturum negabat. Se enim probe scire, haec ab Atheniensibus minime probatum iri, si sine ipsorum decreto discederent. Non enim, eosdem fore, et qui de sc [ipsis] sententias ferant et qui res gestas, ut ipsi, suis oculis videndo et non ex aliorum conviciis audiendo cognoscant, sed potius prout quis pulchre diceos invidiam faceret, ita eos fidem habituros.
et mullos atque adeo plerosque praesentium militum, qui nunc vociferarentur, se iu gravibus malis versari, illuc reversos contraria vociferaturos, duces pecunia ad proditionem adductos discessisse. Non igitur se quidem, qui nosset Atheniensium iiigenia, velle ob turpem causam et injuste ab Atheniensibus potius morte mulctari, quam ab bostibus, si necesse esset, hoc ipsum non sine certaminis periculo pati privatim.
Et res Syracusanorum dicebat tamen nunc quoque deteriore conditione esse, quam Suas; illos enim, quod sua pecunia mercenarios milites alerent, simul etiam, quod alios sumptus facerent in alenda praesidia in castellis circum urbem sitis disposita, praeterea, quod magnam etiam classem jam per annum alerent, partim quidem rei pecuniariae inopia jam premi, partim vero postea in angustiis fore; doo enim talentorum millia jam consumpsisse, et praeterea multa etiam debere, et, si vel minimum de praesenti apparaln detraherent eo quod stipendium dare cessarent, res eorum perituras,quippe quae copiis auxiliaribus potius continerentur, quam uecessilate, ut res suas, constare.
Quamobrem dicebat oportere se in obsidione perseverare, neque, quasi illi pecunia longe superiores essent, victos abire.
Nicias quidem haec cum asseveratione dicebat, quia rerum Svracusanarum slatuni plane compertum habe- bat, et pecuniarum inopiam, et esse illic quosdam, qui rei in Atheniensium potestatem venire cuperent, et qui nuntios ad se mitterent, ne discederet; simul etiam quia naves certe eum jam magis quam antea fiducia commovebant.