Book 6
Sicilienses autem, ut quidem nunc se habent, mihi videntor multo etiam minus nobis formidabiles fore, si Syracusani iis imperent; qua re potissimum Egestoi nos territant.
Nunc enim fortasse vernant, ut quique Lacedaemonio* rum favore ducuntur; at illo modo verisimile non est, fore, ut imperium imperio bellum inferat; quo enim modo cum Peloponnesiis nostrum imperium nobis eripuerint, verisimile est, ab iisdem Peloponnesiis ipsorum etiam imperium eodem modo eversum iri.
Porro Graeci, qui illic sunt, maxime quidem nos extimescent, si eo non transmiserimus; deinde vero, si ostentatis nostris opibus brevi discesserimus : sed si quam cladem acceperimus, illi celerrime spr-ritu sumpto una cum iis, qui hic sunt, nos adorientur. Quae enim a nobis longissime distant, et quae famae nullum specimen dederunt, omnes haec admirationi esse scimus.
Id quod nunc vobis, Athenienses, in Lacedaemoniis eorumque sociis accidit, qui, quoniam praeter opinionem eos superastis in illis rebus, in quibus eos antea formidabatis , jam illis contemptis, Siciliam etiam affectatis.
Atqui oportet non propter adversariorum casus animos extollere, sed animos cohibendo confidere; neque existimare, Lacedaemonios quicquam aliud quam propter acceptae cladis ignominiam speculari, quanam ratione vel nunc quoque, si possint, labefactatis nobis, suam ignominiam deleant, idque tanto magis, quanto illi maximo et studio et tempore virtutis opinionem obtinere meditantur.
Quare non de Egestaeis in Sicilia, viris barbaris, certamen nobis est, si eapimue, sed ut civitatem, quae per oligarcbiam nobis insidiatur, strenue caveamus.
« Atque meminisse debemus nos nuper admodum e gravi morbo et bello paululum esse recreatos, ita ut et pecuniae vi et hominum numero aucti simus; et aequum esse, haec pro nobis ipsis hic impendi, non autem pro istis viris exsulibus, qui nostrum auxilium implorant, quibus et pulchre mentiri conducit, et aliorum periculo, quum ipsi nihil nisi verba conferant, aut re feliciter gesta gratiam non dignam habere, aut aliqua clade accepta amicos in perniciem eecum trahere.
Quod si quis lubens creatus imperator vos ad hanc navalem expeditionem hortatur, suarum tantum rerum rationen) habens, praesertim si minore adhuc aetate sit quam pro imperio, ut et admirationi sit propter sumptus, quos in alendis equis facit, et propter magnitudinem sumptuum aliquem etiam fructum ex hoc imperio percipiat, ne huic quidem permittatis, ut reipublicae periculo privatim se magnificum ostentet, sed existimate, hujusmodi cives rem quidem publicam laedere, rem vero privatam absumere, et hoc negotium arduum esse, nec de quo adolescens consultare, quodque strenue tractare possit.
« Quamobrem ego quoniam video nunc hic eidem viro adhortatores assidere, metus mihi incedit, et vicissim ipse quoque seniores adhortor, ne, si cui eorum ex illis aliquis assidet, pudore contineatur, ne scilicet videatur ignavus esse, nisi bellum suo suffragio comprobarit, et ne, quo quidem morbo illi laboraverint, infausto amore absentia amplectantur, hoc intelligentes, cupiditate quidem res paucissimas, providentia vero plurimas feliciter geri, sed pro patria*, quae maximum omnium superiorum periculum capessit, sententiam ferant, ac decernant, ut Sicilienses quidem iisdem quibus nunc finibus utentes, non illis poenitendis , Ionico sinu, si quis navigando terram legat, et Siculo, si quis per altum feratur, sua possidentes res item suas inter se componant;
Egestaeis autem ut separalim re- spondeamus, ut, quandoquidem sine Atlieniensibus primum bellum contra Selinunlios susceperunt, id etiam per se ipsos deponant; nec posthac societatem quemadmodum consuevimus, cum iis faciamus, quibus calamitate quidem pressis auxilium feramus, sed si ipsi auxilio indigeamus, impetraturi non simus.
« Tu vero, prytani, si modo ad munus tuum pertinere ducis, reipublicae aliquam curam habere, et si bonum te civem praestare vis, de his, quae dixi, ad populum refer et Athenienses iterum sententias roga, persuasum liabens, si sententias iterum rogare reformidas, libi, siquidem leges solvas, in tanta testium frequentia rem istam crimini datum non iri, sed te civitatis, quae malum consilium ceperit, medicum fore, atque id demum esse recte magistratu fungi, si quis patriam i^uam plurimis beneficiis affecerit, aut saltem, quantum in se est, nullum detrimentum ei attulerit.»
Nicias quidem haec verba fecit. Atheniensium veno plerique in medium progressi expeditionem suscipiendam censebant, nec ea rescindenda, quae decreta essent, nonnulli vero etiam contradicebant.
Summo autem studio urgebat expeditionem Alcibiades Cliniae filius, Niciae adversari cupiens, quum quidem ei etiam ceteris in rebus ad reipublicae administrationem perlinentibus adversarius esset, et quod Nicias sui mentionem criminose fecisset, et praecipue, quia imperator esse cupiebat, et se, si imperium gereret, Siciliam atque Carthaginem capturum sperabat; et sinui se si rem feliciter gessisset, rem privatam et pecunia et gloria amplificaturum.
Quum enim auctoritate inter urbanos emineret, majora appetebat, quam ferre possent ejus facultates, quum in alendis equis, tum in aliis sumptibus, id quod etiam postea rempublicam Atheniensium potissimum evertit.
Mulli enim metuentes eum propter corporis cultum, victusque lautitiam, qua praeter modum et praeter patrium institutum ulebatur, et propter animi magnitudinem in singulis rebus, quascunque gerendas suscepisset, ei ut tyrannidem affectanti inimici fiebant, et quum publice res bellicas praeclarissime ad ministrasse tprivatim tamen singuli studiis ejns infensi, aliisque rerum admini-stralione commissa, non multo post rempublicam everterunt.
Tunc igitur Alcibiades in medium progressus, haec Atheniensibus suadebat.
« Et pertinet ad me magis quam ad ceteros, viri Athenienses, ut imperium geram (hinc enim me dicendi initium facere necesse est, quia Nicias me perstrinxit), et simul me dignum eo esse censeo. Nam propter quae in voculas hominum incurri, majoribus quidem meis et mihi ipsi ca gloriam afferunt, patriae vero etiam utilitatem.
Graeci enim rempublicam nostram vel longe potentiorem quam pro facultate esse judicarunt propter insignem meum pompa? Olympicae splendorem, quum antea sperarent eam debellatam esse, quia septem currus dimisi, quot nullus privatus unquam ante, et victor exstiti, et secunda et quarta praemia tuli, et celera apparavi pro victoriae dignitate. Haec enim et legitimum haltent honorem, et ex iis, quae fiunt, simul etiam potentia suspicione praecipitur.
Reliquus etiam meus domesticus splendor in publicis muneribus aliisve rebus, apud urbanos quidem invidiam natura parit, sed apud hospites et hoc robur habetur. Neque vero inutile est hoc hominis institutum, si quis suis sumptibus non solum de se ipso, sed etiam de sua patria bene mercatur.
Neque etiam iniquum est, si quis de se ipso magnifice sentiens celeris par esse nolit, siquidem et is, qui premilur adversa fortuna, nullum habet suae calamitatis socium; sed quemadmodum quum calamitatibus premimur, ue salutamur quidem, sic etiam patiatur aliquis, a fortunatis viris se contemni, aut idem aliis tribuens idem ab illis repetat.
Scio autem hujusmodi homines et alios, quotquot in alicujus rei splendore antecellunt, inter aequales quidem suos invidia premi, praedipue quidem a paribus, deinde vero et ab aliis, quibuscum versantur;posterorum vero aliquibus studium hoc reliquisse, ut eorum cognationem sibi vindicent, licet ea nulla esset, et patriae, unde sunt oriundi, gloriationem, non quasi de alienigenis aut iis, qui flagitiose vixerint, sed ut de suis, et qui res praeclaras gesserint.
Quarum rerum quum ego sim desiderio captus ideoque incurrerim propter res meas privatas in hominum voculas, videte jam res publicas num deterius ullo alio administrem. Quum enim potentissimas Peloponnesi civitates inter se conjunxissem sine magno aut periculo aut sumptu vestro, Lacedaemonios uno die de summa rerum ad Mantineam decernere coegi; ex quo licet victores pugna discesserint, tamen ne nunc quidem suis rebus plane confidunt.
« Atque has res mea juvenius et amentia, quae praeter naturam videtur esse, apud potentissimas Peloponnesiorum civitates verbis decentibus usa transegit, et animi impetu fidem faciens persuasit. Atque nunc quoque nolite eam extimescere, sed quamdiu ego cum ea floreo, et Nicias felix videtur esse, utriusque nostrum utilitate abutamini.
Neque sententiam de expeditione in Siciliam facienda revocetis, quasi adversus magnam potentiam sit futura. Nam urbes varia advenarum colluvie sunt frequentes , et suum statum facile mutant et alium recipiunt.
Atque hac ipsa de causa nemo inter illos tanquam pro sua patria aut armis ad suum corpus protegendum est instructus, aut in ipsa regione justis apparatibus; sed quicquid unusquisque sperat, se vel verbis persuadendo vel seditione a se excitata ex serario rapturum, ut eo, si domi male rem gesserit, alibi sedes ponat, hoc sibi comparat.
Neque verisimile est hujusmodi turbam aut unanimi consensu orationem audire, aut communiter ad res gerendas se convertere ; sed celeriter pro se quique, si quid dicatur, quod iis sit gratum, se nobis dedent, praesertim si seditione laborant, quemadmodum audimus.
Quinetiam ne milites quidem gravis armaturae neque illis tot sunt, quot praedicantur, neque etiam ceteros Graecos tot esse apparuit, quot se quique ipsi numerabant, sed quum maximo de iis mendacio decepta esset Graecia, vix tandem in hoc bello justum militum numerum comparavit.
Itaque et illic rerum status, quantum ego sentio ex iis, quae audivi, talis atque facilior etiam erit; nam [et] barbaros multos liabebimus, qui propter odium, quo Syracusanos prosequuntur, nobiscum eos invadent; et hic rerum domesticarum status non impediet, si vos recte consultaritis.
Nam majores nostri, quamvis hos ipsos hosles, quibus nos hic nunc relictis navigare praedicant, et praeterea Medos hostes haberent, tamen imperium comparaverunt, nulla alia re quam magnitudine classis pollentes.
Et pro praesenti rerum statu Peloponnesii neque unquam ante minus spei de nobis superandis habuerunt, et, si vel maxime animos sumpserint, terra qnidem irruptionem in agrum nostrum Acere, etiam si hanc navalem expeditionem non susceperimus, tamen possunt, classe autem nihil nobis nocere queant; reliqua enim nobis est classis quae illis par sit
« Quid igitur rationi consentaneum reputantia aut nos ipsi tergiversemur aut quid praetendentes sociis, qui illic sunt, non succurramus ? quibus, quandoquidem vel jurejurando interposito societatem fecimus, opem ferre oportet , nec objicere, quod ne illi quidem nobis opem fcraut. Neque enim eos nobis adjunximus, ut huc vicissim opem nobis ferant, sed ut hostibus, quos illic habemus, negotium facessentes, eos impediant, ne contra nos huc veniant.
Sic enim imperium paravimus et nos et quotquot alii rerum potiti sunt, impigre succurrendo semper iis, qui nostrum auxilium implorarent, sive barbaris sive Graecis, quoniam si omnes quiescant, aut gentium delectum habeant, quibus auxilium sit ferendum, exiguum quoddam incrementum imperio nostro adjungentes de hoc ipso potius periclitabimur. Eum enim, qui praepotens est, non solum contra se venientem propulsare solent, sed etiam antevertere, ne contra veniat.
Neque nobis licet ratione deducta imperium habere in quantum volumus, sed necessitas cogit, quando io hoc loco constituti sumus, aliis insidiari, alios non misso» facere, quod periculum nobis ipsis immineat, ne aliorum imperio pareamus, nisi ipsi aliis imperemus. Neque eodem modo nobis, quo ceteris, ratio quietis est habenda, nisi etiam studia vestra in illorum similitudinem commutabitis.
Considerantes igitur fore ut has res magis augeamus, si ad illas proficiscamur, hanc expeditionem suscipiamus, ut Peloponnesiorum spiritus deprimamus, si contempta videbimur praesenti quiete in Siciliam etiam trajicere; et simul, etiam aut Graeciae totius, ut probabile est, imperium obtinebimus, rebus illis in nostram potestatem redactis, aut saltem malo Syracusanos afficiemus, unde et nos ipsi et socii utilitatem percipiemus.
Tuto autem et manendi, ai quis se nobis dedat, et abeundi facultatem naves praestabunt; maris enim imperium etiam in universos Sicilienses obtinebimus.
Neque vero Niciae oratio, quae quietem vobis suadet, et dissidium inter juvenes et senes excitat, vos avertat, sed consueto ordine quemadmodum et majores nostri res in hunc statum extulerunt, dum juniores um cum senioribus consultant, nunc etiam eadem ratione rempublicam amplificare conemini, et existimetis, juventutem ac senectutem, alteram sine altera, nihil posse, sed sin»· quior aetas et media et maxime circumspecta sint, simul permixtae, maximas iis vires esse, et rempublicam, si qjne-scat, ipsam per se attritum iri, ut alias res, et foturum, ut omnium disciplina consenescat, sed si bella gerat, peritiam sibi semper adjuncturam, et usum adepturam, quo non verbis, sed factis potius se tueri possit.
In summa ita sentio, civitatem negotiosam, si negotium cum otio commutet, meo judicio confestim everti, et illos homines tutissime degere vitam, qui praesentibus institutis legibusque, quamvis sint deteriores, in civitatibus, minime discordes vivunt. »
Atque Alcibiades quidem naec dixit; Atheniensesvcn), quum audissent et illum et EgesUeos et Leontinos exsules, qui in medium progressi orabant, et foederis jusjurandum in memoriam revocantes supplices obsecrabant, ut opem sibi ferrent, longe majore, quam ante, studio ad hanc expeditionem suscipiendam ferebantur.
Nicias vero quum animadvertisset, fore, ut non amplius iisdem rationibus revocaret, sed apparatus magnitudine, si magnum imperaret, fortasse ipsos de sententia deduceret, rursus progressus dicebat haec:
« Quoniam vos ad hanc militiam obeundam, Athenienses, prorsus animatos Video, eveniant hsec, ut cupimus; in praesentia tamen quae sentiam, exponam.