Book 5
Hanc igitur conditionem Argivi primum admiserunt, et Lacedaemoniorum exercitus a Tegea domum revertit. Postea vero, quum mutuum commercium inter illos jam esset, non multo post iidem viri rursus effecerunt, ut Argivi relicta Mantineorum et Eleorum et Atheniensium so- cietate federa sodetolemque cum Laceda-monus inirent. Atque facta sunt in haec verba.
Lacedaemoniis et Argivis placuit, ut foedera et societatem inter se habeant in annos qninqoagmta, coo-ditionibus paribus et similibus, jodicia subeuntes patriis moribus. Ceterae vero civitates, quae sunt in Peloponneso, horam foederum atque bujus societatis participes sunto liberae suique juris, suum agrum obtinentes, et patras institutis judicium; pari simOique jure subeuntes.
Quotquot vero extra Peloponnesum socii sunt lafMymonionim, iisdem erunt conditionibus, quibus et Lacedaemonii; et Argivorum sodi eodem jure erunt, quo et Argivi, suum agrum obtinentes.
Si quo autem flnmmnnk expeditio sit facienda, Lacedaemonii et Argivi consultent, de sociorum causa, quam aequissime fieri poterit, judicantes.
Si quae vero controversiae ortae fuerint inter aliquas socias rivitoles, vel earum, quae sunt intra Peloponnesum, vel earum, quae sunt extra, sive de agri finibus, sive aliqua alia de re, judicio dirimantur. Si qua autem socialis civitas cum alia contendat, ad dvitalem aliquam eat, quamcuo-que utrisque civitatibus aequam esse visum luerit. Civibus autem jus patrio ritu dicatur. »
Haec igitur foedera atque haec societas inito erat, et quaecunque alteri alterorum bello capto, aut si quid aliud habebant, diluerunt. Jamque communiter res administrantes decreverant caduceatorem et legationem ab Atheniensibus non recipiendam, nisi ex Peloponneso excederent relictis munitionibus, neque cum ullo compositionem laciendam aut bellum gerendum, nisi communiter.
Et quum alia impetu quodam animi administrabant, tum etiam utri-qoe legatos in Thraciam et ad Perdiccam miserant, eique persuaserant, ut societatem jurejurando interposito secum iniret. Non tamen statim ab Atheniensibus defecit, sed in animo liabebat, quod et ArgivorOm exemplum videret; erat autem et ipse antiquitus ex Argivorum urbe oriundus. Praeterea vetustum jusjurandum cum Chalcidensibus renovarunt, et aliud jurarunt.
Argivi etiam legatos ad Athenienses miserunt, imperantes, ut munitionem in agro Epidaurio factam relinquerent. Illi vero, quum animadverterent , suos paucos esse prae ceteris ejus loci praesidiariis militibus, quorum numerus major erat, Demosthenem miserunt, ut suos educeret Ille vero quum eo pervenisset et quoddam gymnicum certamen extra munitionem se edituram simu lasset,, ubi reliquum praesidium egressum est, portas clausit; et postea Athenienses ipsi foedere renovato munitionem illam Epidauriis restituerunt.
Post Argivorum defectionem ab Atheniensium societate faciam Mantinei quoque, quamvis primo quidem restitissent, deinde tamen, quod sine Argivis resistere non possent, et ipsi compositionem cum Lacedaemoniis fecerunt , et civitatum suae ditionis imperium dimiserunt.
Lacedaemonii autem et Argivi cum mille de suis utrique communem expeditionem susceperunt, et Sicyone statum popularem ipsi Lacedaemonii soli eo profecti in paucorum dominatum magna ex parte converterant, et post haec utrique jam etiam popularem dominatum, qui Argis erat, sustulerunt, et paucorum dominatus Lacedaemoniorum reipublicae commodus constitutus est. Atque haec sub extremam hiemem vere jam appropinquante gesta sunt, et decimus quartus hujus belli annus liniebatur.
Iuscquenlc vere et Diclidienses, qui in Atho habitant, ab Atheniensibus ad Chalcidenses desciverunt, et Lacedaemonii in Achaia res, quae prius ipsis commodae non erant, constituebant.
Et Argiva plebs paulatim inter se coiens, animis resumptis, optimates aggressa est, observato illo ipso tempore, quo Lacedaemonii gymnopaedias festum celebrabant; proelioque intra urbem commisso plebs vicit; et alios quidem interfecit, alios vero expulit.
Lacedaemonii vero donec eos amici accersebant, diu non iverunt , sed postea dilatis gymnopaediis in viam se dederunt, ut opem illis ferrent. At quum Tegeae audissent optimates victos, ulterius progredi noluerunt, quamvis illi, qui effugerant, eos orarent, sed domum reversi gymnopaedias agebant.
Postea vero quum legati taro ab Argivis, qui in urbe erant, quam ab illis, qui exsulabant, missi venissent, quumque praesentes socii essent et multa ab utrisque dicta essent, Lacedaemonii pronuntiarunt quidem illos, qui in urbe erant, injuste fecisse, et cum exercitu Argos sibi petendum censuerunt, sed morae et cunctationes interponebantur.
Interea vero populus Argivus Lacedaemonios metuens, et Atheniensium societatem rursus sibi concilians. et existimans , se maximam utilitatem ex ea percepturum, longos ad mare usque muros duxit, ut, si terra prohiberentur, Atheniensium auxiliis commeatus in urbem a mari invectus sibi utilis esset.
Horum autem murorum ab Argivis exstructorum nonnullae etiam Peloponnesi civitates consciae erant. Quicquid autem hominum Argis erat, et viri et mulieres et servi in his exstruendis occupati erant; et fabri , et lapicidae Athenis ad eos venerunt. Et haec aestas finiebatur.
Insequente hieme Lacedaemonii quum muros exstrui intellexissent, expeditionem adversus Argivos susceperunt quum ipsi tum socii praeter Corinthios; atque habebant etiam aliquod ab Argis auxilium, quod in ipsa urbe struebatur. Ducebat vero exercitum Agis Archidami filius Lacedaemoniorum rex.
Verum illae quidem res, quae in urbe jam praeparatae esse videbantur, nequaquam successerunt, sed muros, qui adhuc aedificabantur, ceperunt et diruerunt, et Hysias agri Argivi oppidum ceperunt, et ingenuis omnibus, quos ceperunt, interfectis abierunt, et in suam quique civitatem se receperunt.
Post haec et Argivi copias in agrum Phliasium duxerunt, eoque vastato abierunt, quia suos exsules receperant; illic enim eorum plerique domicilium fixerant.
Eadem hieme Athenienses Perdiccam in Macedonia intercluserunt, crimini dantes, et quod cum Argivis atque Lacedaemoniis societatem jurejurando interposito fecisset, et quod exerdtu ab ipsis praeparato, qui duceretur adversus Chalcidenses in Thracia habitantes et Amphipolin, Nicia Nicerati filio duce, societatem fefellisset, et quod exercitus ille potissimum propter ipsius discessum dissipatus esset; his igitur de causis hostis erat. Atque haec hiems sic finiebatur et quintus decimus hujus belli annus finiebatur.
Insequentis aestatis initio Alcibiades cum viginti navibus Argos profectus trecentos Argivos, qui adhuc su- specti erant et cum Lacedaemoniis sentire videbantur, comprehendit, et deposuerunt eos Athenienses in proximis insulis, quibus imperabant; et adversus Melum insulani Athenienses navigaverunt cum triginta suis navibus, et se* Chiis, et duabus Lesbiis, et cum militibus ex suis mille et ducentis gravis armaturae et trecentis sagittariis et viginti hippotoxotis, sociorum vero et iilorum, qui insulas incole bant, ferme mille et quingentorum armatorum manu.
Sunt autem Melii Lacedaemoniorum coloni, et Atheniensi bus parere nolebant, ut ceteri insularum incolae, sed tnitiJi quidem neutris partibus adjuncti quiescebant; postea vero, quum Athenienses eos cogerent agrnm ipsorum vastantes, bellum aperte gerere coeperunt.
Quum igitur Atheniensium duces Cleomedes Lycomedis et Tisias Tisimaclii filius cum hoc apparatu castra in eorum agro posuissent, antequam ullo maleficio agrum allicerent, legatos primum ad colloquia habenda miserunt. Quos Melii ad populum quidem non produxerunt, sed apnd magistratus et optimates ea dicere jubebant , quorum causa venissent. Atheniensium vero legati haec verba fecerunt.
« Quoniam non apud populum verba a nobis fiunt, ne multitudo, si nos perpetua oratione utamur, et verba ad animos alliciendos apia, et quae a nullo refelli queant, faciamus, nobis semel auditis decipiatur (intelligi-mus enim nos ad paucos eo consilio nunc a vobis adductos esse), vos igitur, qui estis in isto consessu, tutius etiam agite. Singulatim enim et ne vos quidem perpetua oratione utentes, sed ut quidque non commode a nobis dici ridebitur, continuo respondeutes judicate. Ac primum quidem declarate, placeat ne facere, ut dicimus. »
Meliorum vero consessus respondit: « ./Equitas qn idem inter se per otium docendi non vituperatur, sed bellum quod jam praesens est et non futurum, ab hac re manifesto discrepat. Videmus enim et vos ipsos eorum, quae dicentur, judices venisse, et hujus colloquii exitum, si, ut par est, jure quidem vobis superiores fuerimus, et propterea vobis non cesserimus, bellum nobis allaturum, si vero obediamus, servitutem. »
Ath. Si igitur rerum futurarum suspiciones, aut aliquid aliud enumeraturi convenistis potius,quam pro statu rerum praesentium, et quas cernitis, de civitatis salute consultaturi, finem dicendi faciemus; sin ad hoc venistis loquemur. *
Mel. Rationi quidem consentaneum venia-que dignum est, homines, qui in hujusmodi rerum statu sunt constituti, in varias partes se et dicendo et opiuando convertere; hic tamen conventus et de salute institutus est et colloquium eo modo, quo postulatis, si placet, fiat.
Ath. Nos igitur neque ipsi speciosis nominibus utentes longam et parum plausibilem orationem afferemus ut probemus vel imperium jure a nobis obtineri, quod Medum debellarimus, vel quod injuriis affecti eas nunc ulciscamur, neque censemus propterea quod Lacedaemoniorum coloni quum sitis, tamen non et ipsi bellum adversus nos gesseritis, neque injuriam ullam nobis feceritis, existimandum vobis esse fore ut nobis persuadeatis, sed potius ea vobis agenda esse, quae possunt fieri pro iis, qu» utri, que revera in animo habemus, qua in re et nos scimus et vos intelligere debetis, justa quidem quae sint, In humana ratione per parem necessitatem aestimari, ea vero, quae lieri possint, potentiores facere et infirmiores concedere.
Mel. Atqui nos utile quidem censemus (necesse enim est, quandoquidem vos ita, praeterita aequitate, sermonem de utilitate instituistis) id quod omnibus est commune bonum, a vobis non eveiti, sed ei, qui quoque tempore in periculo versatur, ea justa haberi, quae aequa sunt, atque eum etiam praeter id, quod accuratissima ratione justum est, si alteri persuadere possit, commodum aliquod percipere. Hoc autem eo magis e re vestra futurum est, quo etiam vos majore proposita poena, si offenderitis, ceteris mortalibus exemplo eritis.
Atii. Nos vero nostri imperii, etiam si deletum fuerit, finem non extimescimus; neque enim, qui aliis imperant, ut Lacedaemonii, ii sunt formidabiles victis (in praesentia autem nullum cum Lacedaemoniis nobis est certamen), sed si alicubi illi, qui aliorum imperio paruerint, ipsi eos aggressi superaverint.
Sed hac quidem de re periclitari nobis permittatur; illud vero declarabimus, nos et ob utilitatem nostri imperii adesse, et ob vestrae civitatis salutem verba nunc facturos, quippe qui cupimus et sine labore vobis imperare et vos ex usu utrorumque salvos esse.
Mel. Sed qui fieri potest, ut ita nobis ex usu sil, servire, ut vobis imperare ?
Athen. Quia vobis quidem continget, ut, antequam mala extrema patiamini, imperata faciatis, nobis vero si vos non perdiderimus, lucrum erit.
Mel. Hoc vero, ut pacem agentes pro hostibus amici. simus, neutris vero socii, non accipietis?
Ath. Neque enim vestra inimicitia tantum detrimentum nobis affert, quantum amicitia quidem vestra imbecillitatis nostrae, odium vero vestrum potentiae nostrae manifestum argumentum erit illis, qui nostro imperio parent.
Mel. At vero, qui vestro imperio sunt subjecti, num ita peroendunt aequitatem, ut eodem loco habeant eos, qui nihil aa vos attinent, atque eos, qui, quum magna ex parte vestri coloni essent, et nonnulli facta a vobis defectione, subacti sunt?
Ath. Neutris enim deesse putant rationes, quibus suam causam tueantur, sed illos quidem, propter potentiam liberos manere, nos vero, prae metu illos non aggredi; quare praeterquam quod imperium iu plures obtinebimus, incolumitatem etiam majorem nobis praebebitis, si subacti fueritis, praesertim quum sitis insulani, et aliis infirmiores, si maris dominis non superiores evadatis.
Mel. In illa vero ratione nihil praesidii esse putatis? Oportet enim vicissim hic etiam, quemadmodum vos ex juris disceptatione nos extrusistis et suadelis, ut vestra; utilitati morem geramus, sic nos quoque docere vos id, quod nobis est utile, et si idem etiam vobis utile esse demonstretur, operam dare, ut vobis de eo persuadeamus. Quomodo enim hostes vobis non reddetis illos, quotquot nunc neutras partes sequuntur, quum haec, quae nunc facitis, intuentes vos contra se quoque aliquando venturos existimabunt? Hae vero ralione quid aliud quam pristinos quidem hostes augetis , illos vero, qui ne unquam quidem vobis hostes futuri erant, invitos adjungitis?
Ath. Neque enim magis pertimescendos nobis existimamus illos, quicunque usquam continentem incolentes propter libertatem multa cunctatione prohibebuntur, quominus sibi a nobis caveant, sed insularum incolas, qui usquam sunt nullius imperio subjecti, quemadmodum vos, et illos, qui jam irritantur propter imperii necessitatem. Hi enim, inconsultis affectibus plurimum indulgentes et se ipsos et nos in apertum periculum adduxerint.
Mel. Profecto igitur, si et vos, ne imperio spoliemiui, et illi, qui vestro imperio jam serviunt, ut liberentur, tantuiu discrimen adeunt, nobis quidem, qui adhuc liberi sumus, magna nequitia et ignavia imputanda sit, si non ad omnia prius descenderimus quam serviamus.