Book 5
Item ne arma inferre liceat ob damnum faciendum neque Lacedaemoniis eorumque sociis adversus Athenienses eorumque socios, neque Atheniensibus eorumque sociis adversus Lacedaemonios eorum-que socios, neque arte ulla neque machinatione. Si qua vero controversia inter eos oriatur, jure agant et jurejurando, et conventis, quae fecerint.
Lacedaemonii vero eorumque socii Amphipolin Atheniensibus reddant. Incolis vero civitatum, quascunque Lacedaemonii Atheniensibus tradiderunt, cum suis facultatibus abire liceat, quocunque voluerint; ipsae vero civitates liberae sint, ita tamen, ut pendant tributum, quod Aristidis tempore impositum pendebant. Arma vero illis inferre nocendi causa ne liceat Atheniensibus eorumque sociis, si tributum pendant, ex quo foedus factum est. Sunt autem civitates hae, Argi Ius, Sta-girus, Acanthus, Scolus, Olynthus, Spartoius. Neutrorum vero sociae sint, neque Lacedaemoniorum neque Atheniensium ; si tamen Athenienses liis civitatibus persuadere possint , Atheniensibus societatem cum iis volentibus facere liceat.
Mecybemaei vero et Sanari et Singaei urbes suas incolant, quemadmodum Olynthii et Acanthii.
Lace- daemonii vero eorumque socii Panacium Atheniensibus reddant. Et vicissim Athenienses reddant Lacedaemoniis Co* ryphasium et Cythera et Methonen et Pteleum et Atalanten et quoscunque Lacedaemoniorum captivos in carcere, vel Athenis, vel alibi intra suae ditionis fines habent; item dimittant Peloponnesios, qui Scionae obsidentur, ceterosque Lacedaemoniorum socios, quotquot sunt Scionae, et quotquot Brasidas eo misit, et si quis Lacedaemoniorum socius vel Athenis in carcere est vel alibi intra fines imperii, quod Athenienses habent, in carcere. Vicissim etiam Lacedaemonii eorumque socii eodem modo reddant quoscunque Atheniensium sociorumve penes se habent.
De Scionaeis vero et Toronaeis et Sermyliis, et si quam aliam civitatem habent Athenienses, Athenienses de ipsis et de reliquis civitatibus arbitratu suo statuant.
Jusjurandum vero praestent Athenienses apud Lacedaemonios eorumque socios per singulas civitates. Utrique autem jusjurandum more patrio receptum, quod in utraque civitate maximum habetur, jurent. Jusjurandum autem in haec verba juretur : « Stabo his pactis atque his foederibus juste et sine dolo. » Lacedaemonii autem eorumque socii jusjurandum eodem modo apud Athenienses jurent,
hoc autem utrique quotannis renovent. Et cippos erigant Olympiae et Pythone et in Isthmo et Athenis in arce, et Lacedaemone in Amyclaeo.
Si quid autem per oblivionem praeterierint utricunque de re quacunque, id justis rationibus utentibus per jusjurandum liceat utrisque ita mutare, ut videatur utrisque, Athe^ niensibus et Lacedaemoniis. »
Magistratus autem est in foederibus faciendis Pli-stolas ephorus Artemisii mensis quarto ante finem die, Athenis vero archon Alcaeus, Elaphebolionis mensis sexto ante finem die.
Jurabant autem foedusque percutiebant Lacedaemonii quidem Plistolas, Damagetus, Chionis, Melagenes, Acanthus, Daithus, Ischagoras, Philocharidas, Zeuxidas, Antippus, Tellis, Alcinidas, Empedias, Menas, Lamphilus, ex Atheniensibus vero isti, Lampo, Isthmioni-cus, Nicias, Laches, Eulhydemus, Procles, Pythodorus, Hagno, Myrtilus, Thrasycles, Theogenes, Aristocoetes, Iol-cius, Timocrates, Leon, Lamachus, Demosthenes.
Haec foedera facta sunt extrema jam hieme sub veril initium, statim ab urbanis Dionysiis, integro decennio exacto, si a paucis aliquot diebus discesseris, a ptima irruptione in Atticam facta et ab hujus belli principio.
Spectet autem aliquis secundum tempora, et non secundum eorum, qui singulis in civitatibus aut magistratus gerant aut aliquo honore fungantur, enumerationem nominum, quae rerum ante gestarum notae sint, magis fidem habens. Ilia enim ratio non est accurata, dicere quibus vel ineuntibus vel gerentibus medium migistratum, vel qualibet alia ratione, res quaeque gesta sit.
Sed si per aestates et hiemes numeret, ut scriptum est, ex his ambabus dimidiatis anni par- tibus, qiuc annum conficiunt, hoc primum beUum decem aestates ac totidem hiemes (tabuisse comperiet.
Lacedaemonii vero (ipsis enim sorte obtigit, ut priores redderent ea, quae habebant) et captivos omnes coo-festim, quos penes se habebant, dimittebant, et legatis in Thraciam missis Ischagora et Mena et Philocharida, jubebant Clearidam Amphipolin tradere Atheniensibus, et ceteros foedera, ut quibusque ex convento praeceptum erat, admittere.
Illi vero haec admittere nolebant, quod nequaquam commoda esse ducerent, neque Clearidas urbem tradidit, Chalcidensibus gratificans, dicens, se non posse illis invitis tradere.
Verum ipse celeriter cum legatis illinc assumptis Lacedaemonem profectus, et ut se purgaret, si ab Ischagora ejusque collegis accusaretur, quod non paruisset, et simul eo consilio, ut videret, si forte pacis conditiones adhuc immutari possent, postquam eas confirmatas repperit, ipse quidem quum Lacedaemonii eum remitterent et juberent, potissimum quidem urbem tradere, sin minus, omnes Peloponnesios, quotquot illic essent, educere, celeriter eo proficiscebatur.
Socii vero forte ipsi erant Lacedaemone, et Lacedaemonii eos, qui foedera non admiserant, id iacere jubebant IUi vero per eandem causam, per quam ea etiam primum rejecerant, negarunt, se accepturos, nisi aliqua his aequiora facerent.
Sed quum eos audire nollent, illos quidem remiserunt, ipsi vero societatem cum Atheniensibus faciebant, existimantes, Argivos, quando per Aropelidam et Licham illuc missos foedus renovare noluerant, eos igitur rati sine Atheniensibus minime formidabiles sibi fore, ce-teramque Peloponnesum maxime quietnram; alioqui enim hos ad Athenienses accessuros, si liceret
Praesentibus igitur Atheniensium legatis habitisque colloquiis compositionem fecerunt, et adhibito jurejurando societatem hanc his conditionibus inierunt.
« Socii erunt Lacedaemonii annos quinquaginta. Si qui vero hostes in Lacedaemoniorum agrum invadant et Lacedaemonios maleficiis afficiant, Athenienses ratione quam poterunt acerrima Lacedaemoniis opem pro facultate ferant; si vero agrum populati discesserint, haec civitas a Lacedaemoniis et Atheniensibus pro hoste habeatur, et ab utrisque malo afficiatur, et de deponendo bello statuant simul ambae civi tates. Haec autem juste et alacriter et sine dolo fiant.
Et vicissim si qui hostes in Atheniensium agrum invadant, et Athenienses maleficiis afficiant, Lacedaemonii ratione quam poterunt acerrima Atheniensibus opem pro facultate ferant; si vero agrum populati discesserint, haec civitas a Lacedaemoniis et Atheniensibus pro hoste habeatur, et ab utrisque malo afficiatur, et de deponendo bello statuant simul aruba* civitates. Ilaec autem juste et alacriter et sine dolo fiant.
Quod si servitia insurgant, Athenienses Lacedaemoniis opem totis viribus pro facultate ferant.
Haec autem foe- dera jurabunt iidem, qui et superiora utrorumque jurarunt. Et quotannis haec renovabunt, Lacedaemonii quidem Attonas ad Dionysia proficiscentes, Athenienses vero Lacedae-monem ad Hyacinthia proficiscentes.
Cippos autem utrique statuant, unum quidem Lacedsemone juxta Apollinem in Amyclaeo, alterum vero Athenis in arce juxta Minervam.
Si quid autem visum fuerit Lacedaemoniis et Atheniensibus vel addere vel demere circa hanc societatem, quicquid visum fuerit, per jusjurandum utrisque liceat. »
Hoc autem jusjurandum jurabant ex Lacedaemoniis quidem isti, Plistoanax, Agis, Plistolas, Damagetus, Chionis, Metagenes, Acanthus, Daithus, Ischagoras, Phi-locharidas, Zeuxidas, Antippus, Alcinadas, Tellis, Empe-dias, Menas, Laphilus, ex Atheniensibus vero Lampo, Islhmionicus, Laches, Nicias, Euthydemus, Procles, Py-thodorus, Hagno, Myrtilus, Thrasycles , Theogenes, Ari-stocrates, Iolcius, Timocrates, Leon, Lamachus, Demosthenes.
Haec societas inita est non multo post foedera, et Athenienses Lacedaemoniis reddiderunt captivos, quos in insula ceperant, et aestas undecimi anni incipiebat. Per decem igitur hos annos continenter gestum primum bellum conscriptum est.
Post foedera autem et societatem Lacedaemoniorum, quae post decenne bellum inita est, quum Plistolas Lacedsemone ephorus esset et Alcaeus Athenis archon, apud lilos quidem, qui haec foedera acceperant, pax erat, Corinthii vero et quaedam Peloponnesi civitates, quae acta erant, concutiebant, et confestim alius sociorum motus existebat adversus Lacedaemonios.
Atque simul etiam Lacedaemonii progressu temporis Atheniensibus in suspicionem venerunt , quod quaedam non praestarent ex conventis, quae in foederum conditionibus continebantur.
Et ad sfe quidem annos decemque menses sibi temperarunt, ne alteri in alterorum agrum cum exercitu infesto proficiscerentur, sed extra per inducias minime firmas se mutuo maximis detrimentis afficiebant; deinde vero etiam illa post decem annos foedera rumpere coacti rursus ad apertum bellum venerunt.
Atque haec quoque idem Thucydides Atheniensis, prout quaeque gesta sunt, per aestates et hiemes ordine conscripsit, eo usque, donec Lacedaemonii eorumque socii Atheniensibus imperium eripuerunt, et longos muros et Piraeeum ceperunt. Anni autem istius belli huc usque fuerunt in summa septem et viginti.
Quod si quis compositionem, quae intercessit, belli spatio non adseribendam putant, is haud recte judicaverit. Haec enim ipsis rebus gestis quomodo disjuncta sint spectet, et repperiet non esse consentaneum eam judicari pacem, in qua neque reddiderunt neque receperunt omnia, de quibus convenerat, et praeter haec utrique peccarunt in Mantinensi et Epidaurio bello, et in aliis, et socii, qui erant in Thracia, nihilominus hostes erant, et Boeoti decemdiales inducias agebant.
Itaque conjuncto primo decenni bello et suspectis post illud induciis et insecuto has posteriore bello tot quis annos, quot dixi, repperiet,arteinpora computet, et dies praetere· pauco· in discrimine positos, et ex iis, qui aliquid ex oraculis affirmarunt, hoc unam eventum fidem eorum non fefellisse;
semper enim equidem memini, vel ab ipso hujus belli initio usque ad ejus finem vulgo praedicari solitum, hoc bellum ter novenos anoos geri necesse esse.
Superstes autem fui per totum bellum et cognoscens pro aetate, et animum diligenter advertens, ut aliquid certi scirem; et accidit mihi, ut post praeturam ad Amphipolin gestam patria anoos viginti exsularem, et ul, quod apud utrosque fuerim, maximeque apud Peloponnesios propter exsilium, facilius aliquanto res gestas per otium cognoverim.
Ergo controversias,quae post decennale bellum exstiterunt, et foederum perturbationem et res deinceps in bello gestas, prout gestae sunt, enarrabo.
Postquam enim quinquaginta annorum foedera facta sunt et mox societates, etiam legationes, quae ex Peloponneso ad haec accitae erani, Lacedaemooe discedebant.
Ei ceteri quidem domum abierunt; Corinthii vero primum Argos profecti, cum quibusdam Argivorum principibus sermones conferunt, quandoquidem Lacedaemonii non propter utilitatem Peloponnesi, sed ut eam in servitutem redigerent, foedera sodetatemque fecerint cum Atheniensibus, qui prius iis fuerint inimicissimi, Argivis provide-operam esse dandam, ut Peloponnesus servetur, et decretum faciendum, ut quaecunque Graeca civitas vellet, quae suis legibus viveret, et judicia pana et similia praeberet, er societatem cum Argivis fecere liceat, ita ut alteri alteris auxilium mutuo ferant, paucos autem viros cum summa potestate deligendos, quorum arbitrio res tota permittatur, neque verba hac de re apud populum ferienda, ne ii, qui multitudinem in suam sententiam pertrahere non potuerint, detegantur; dixerunt autem multos odio Lacedaemoniorum accessuros esse.
Atque Corinthii quidem quum liaec demonstraseent, domum redierunt;
Argivorum aotem viri, qui haec abdi verant, quum sermonem illum ad magistratus populumque retulissent , decretam fecerunt Argivi, et duodecim viros delegerunt, cum quibus societatem faceret de Graecis,quisquis vellet, praeter Athenienses et Lacedaemonios; cum borum autem neutris injussu populi Argivi foedus fecere licere.