Book 1
Quum euim olim ante res Medicas in bello contra jEginelas gerendo longarum navium penuria laboraretis, viginti naves a Corinthiis accepistis. Quod nostrum beneficium, et illud de Samiis, quum propter nos Peloponnesii auxilium ipsis non tulerunt, peperit vobis de jEginetis quidem victoriam, de Samiis vero ultionem;
atque iis temporibus hoc factum est, quibus potissimum homines, qui adversus hostes suos eunt, propter vincendi studium cetera omnia negligunt. Nam et pro amico habent eum, qui operam praestat, licet ante fuerit inimicus, et pio hoste cum, qui obstiterit, quamvis sit amicus; siquidem vel res domesticas propter praesentis contentionis studium male curant.
« Quae vobiscum reputantes, et qui sunt inter vos natu minores, haec ex majoribus natu cognoscentes, aequum aestimate parem gratiam nobis referre, neque existimetis, justa quidem haec dictu esse, utilia vero, si bellum oriatur» esse alia.
Nam et utilitas potissimum sequitur, in quo quis minime peccat, et eventus imminentis belli, quo Corcyraei vos terrent et ad injuriam faciendam hortantur, adhuc est in incerto. Nec vos decet eo commotos inimicitias contra Corinthios suscipere, quae manifestae statim sunt, non in posterum imminentes : quin potius prudentiae erit pristinas suspiciones, propter Megarenses susceptas, ex animis vestris subducere;
postremum enim beneficium opportune collatum, licet sft parvum, majorem offensionem diluere potest.
Neque vero eo allidamini, quod ad belli societatem vobis ingentem classem ofTerunt. Nam injuriam nullam suis paribus facere firmior est potentia, quam praesentium commodorum specie elatos per pericula injuriae fructum tenere.
« Nos autem quum in ea inciderimus, de quibus ipsi Lacedaemoni praediximus, ut suos quisque socios coerceat, nunc ut idem obtineamus a vobis postulamus, utque, quando a nobis lata sententia adjuti estis, ne vestra nos affligatis.
Sed parem gratiam reddite memores hoc illud esse tempus, quo potissimum et ille, qui operam praestat , amicus est, et qui obstiterit, inimicus.
Et Corcyraeos istos neque nobis invitis in societatem recipite, neque tuemini eos male fadentes.
Atque haec si fadatis, et quae justa sunt, feceritis, et utilissima rebus vestris consulueritis. » (5.) Haec autem et Corinthii dixerunt.
Athenienses vero, utrisqne auditis et condone bis coacta, in priore quidem Corinthiorum rationes haud minus probarunt; in posteriore vero, mutato consilio, statuerunt nullam quidem belli societatem cum Corcyraeis facere, ut eosdem et inimicos et amicos ducerent (si enim adversus Corinthios Corcyraei ipsos secum navigare juberent, foedera, quae ipsis cum Peloponnesiis erant, rupta essent), sed tantum subsidiariam socielatem fecerunt, ut alteri alterorum agro mutuam ferrent opem, si quis adversus Corcyram, \et Athenas, vel eorum socios iret.
Nam bellum contra Peloponnesios vel sic fore ipsis videbatur, neque Corcyram, quae tantam classem haberet, Corinthiorum potestati permittere volebant, sed eos quam maxime inter se collidere, ut invalidioribus factis, si quando ne-cesse esset, et Corinthiis et reliquis, qui classem habebant, bellum capesserent.
Simul etiam haec insula ad trajiciendum in Italiam et Siciliam in opportuno loco sita ipsis videbatur.
Hoc igitur consilio Athenienses Corcyraeos receperunt, nec multo post Corinthiorum discessum decem naves illis auxilio miserunt.
Illarum autem duces erant Lacedaemonius Cimonis et Diotimus Strombichi et Proteas Epidis filius,
quibus praeceperunt, ne cum Corinthiis pugnarent, si non conlra Corcyram navigarent, et ibi facere exscensiones vellent, aut contra aliquod ipsorum oppidum; tum demum ut illoe pro viribus impedirent.
Haec autem ideo praeceperunt, ne foedera frangerent.
Hae igitur naves in Corcyram pervenerunt, Corinthii vero, quando quidem parati erant, cum CL navibus adversus Corcyram cursum direxerunt, quarum erant Eleorum decem, Megarensium duodecim, Leucadiorum decem, Ambraciotarum XXVII, Anactoi iorum una, ipsorum vero Corinthiorum XC.
Harum vero sui praefecti quum singularum civitatum erant, tum vero Corinthiorum Xenoclides Euthyclis filius, cum quatuor collegis.
Postquam autem ad continentem Corcyrae oppositam venerunt a Leucade vela facientes, ancoras jaciunt ad Chimei ium agri Thespro-tici.
Est autem portus, et supra eum urbs Ephyre sita est, procul a mari, in ea agri Thesprotici parte, quae Elaeatis vocatur. Juxta hanc palus Acherusia in mare effunditur ; Acheron vero fluvius, a quo etiam cognomen est nacta, per agrum Thesproticum fluens in ipsam defertur. Fluit et Thyamis amnis, Thesprolidem Cestrinenque disterminans ; intra quos Chimerium promontorium eminet.
Corinthii igitur ad istam continentis partem appulerunt, atque castra posuerunt.
Corcyraei vero, postquam intellexerunt illos contra se navigare, centum et decem naves armaverunt, quibus praeerat Miciades et Aesimides et Eurybatus, et castra posuerunt in una insularum, quae Sybota vocantur; aderant autem etiam decem Atticae naves;
in Leucimna vero promontorio peditatus ipsorum erat, et Zacynthiorum mille gravis armaturae milites auxilio missi.
Aderant autem Corinthiis quoque in continente mulli de barbaris, qui iis auxilio advenerant; nam qui continentis illam partem incolunt, illis semper sunt amici.
Corinthii vero, postquam parati erant, sumptis trium dierum cibariis, a Chimeno noctu solverunt eo animo, ut proelium navale committerent;
primoque diluculo navigantes, Corcyraeorum naves altum tenentes et contra se venientes conspexerunt.
Ubi vero in mutuum conspectum venerunt, adversam aciem instruxerunt, atque in dextro Corcyraeorum cornu Atticae naves collocatae erant, ( alterum vero ipsi tenebant, factis tribus navium agminibus, quorum singulis singuli praetores, qui tres erant, imperabant. Hunc igitur in modum Corcyran aciem instruxerunt.
At apud Corinthios dextrum cornu tenebant naves Megarenses, et Ambracienses; in medio vero reliqui socii consistebant pro se quique; sinistrum autem ipsi Corinthii tenebant cum velocissimis navibus, oppositi Atheniensibus et dextro Corcyraeorum cornu
Postquam vero signa utrinque sunt sublata, commisso proelio navali pugnabant, multos utrique gravis armaturae milites, multos sagittarios et jaculatores in tabulatis navium habentes, vetusto adhuc more imperitius instructi.
Et erat quidem acre boc navale proelium, neque tamen pariter artificiosum, sed pedestri pugnae similius.
Nam quotiens inter se confligere ccppissent, non facile divelli poterant, cum prae multitudine turbaque navium, tum etiam quod ad victoriam oblinendam maxime confidebant militibus super tabulatis, qui navibus quietis pugnam sta- tariam committebant; nullas autem navium perruptiones erant, sed animis et robore magis, quam scientia, pugnabant.
Ubique igitur magnus tumultus et proelium valde turbulentum erat; in quo naves Atticae Corcyraeis, sicubi premerentur, adsistentes metum quidem hostibus incutiebant , sed proelii initium non faciebant, quod earum praefecti metuerent Atheniensium interdictum.
Maxime autem dextrum Corinthiorum cornu laborabat; Corcyraei enim, cum eos XX navibus in fugam vertissent, et dispersos ad continentem usque persecuti essent, et usque au eorum castra navigassent, et in terram descendissent, tentoria deserta incenderunt eorumque res diripuerunt.
Hac igitur in parte Corinthii eorumque socii vincebantur, et Corcyraei superiores erant; al in sinistro, ubi ipsi Corinthii erant, longe superabant, quia ex minore jam ante numero XX naves Corcyraeorum ab hoste persequendo non redibant.
Athenienses vero quum Corcyraeos premi viderent, jam minus dissimulanter illis opcmYerebant, primi» quidem ita sibi temperantes, ut ne in quem impetum darent; sed postquam fuga aperta erat, et Corinthii instabant, tum vero unusquisque manum ad opus admovit, nec ullum amplius erat discrimen, sed eo necessitatis sunt compulsi, ut Corinthii et Athenienses inter se manus consererent.
Sed versis in fugam hostibus, Corinthii alveos navium, quas demersissent, non trahebant remulco, at transcurrentes ad homines trucidandos potius, quam vivos capiendos, se converterunt, et suos amicos per ignorantiam interficiebant, quia illos, qui in dextro cornu erant, superatos nesciebant.
Nam quum multae essent utrorumque naves et late mare occuparent, postquam manus inter se conseruerunt, non facile dignoscere poterant, quinam victores, aut qui victi essent. Hoc enim navale proelium Graecorum cum Graecis commissum navium numero omnia superiora longe superavit.
Corinthii vero, postquam Corcyraeos ad terram usque sunt persecuti, ad naves fractas et cadavera suorum se converterunt, et maxima eorum parte potiti sunt, ita ut ea ad Sybota comportare possent, quo terrestres barbarorum copiae auxilio venerant. Sybota autem est desertus Thesprotidis portus.
Hac re gesta rursus collecti Corcyraeos classe invadebant. Illi Yero cum suis navibus, quas ad navigationem adhuc erant aptae, et quotquot erant reliquae, una cum Atticis, et ipsi infesta classe occurrebant, veriti, ne illi in suum agrum descendere conarentur.