Book 15
Mos erat antiquus niveis atrisque lapillis,
his damnare reos, illis absolvere culpa;
tunc quoque sic lata est sententia tristis, et omnis
calculus inmitem demittitur ater in urnam.
Quae simul effudit numerandos versa lapillos,
45
omnibus e nigro color est mutatus in album,
candidaque Herculeo sententia numine facta
solvit Alemoniden. Grates agit ille parenti
Amphitryoniadae, ventisque faventibus aequor
navigat Ionium, Sallentinumque Neretum
50
praeterit et Sybarin Crimisenque et Iapygis arva;
vixque pererratis, quae spectant litora, terris,
invenit Aesarei fatalia fluminis ora
nec procul hinc tumulum, sub quo sacrata Crotonis
55
ossa tegebat humus, iussaque ibi moenia terra
condidit et nomen tumulati traxit in urbem.”
Talia constabat certa primordia fama
esse loci positaeque Italis in finibus urbis.
Vir fuit hic, ortu Samius, sed fugerat una
60
et Samon et dominos odioque tyrannidis exsul
sponte erat, isque, licet caeli regione remotos,
mente deos adiit et quae natura negabat
visibus humanis, oculis ea pectoris hausit,
cumque animo et vigili perspexerat omnia cura,
65
in medium discenda dabat coetusque silentum
dictaque mirantum magni primordia mundi
et rerum causas et, quid natura, docebat,
quid deus, unde nives, quae fulminis esset origo,
Iuppiter an venti discussa nube tonarent,
70
quid quateret terras, qua sidera lege mearent —
et quodcumque latet; primusque animalia mensis
arguit imponi, primus quoque talibus ora
docta quidem solvit, sed non et credita, verbis:
“Parcite, mortales, dapibus temerare nefandis
75
corpora! Sunt fruges, sunt deducentia ramos
pondere poma suo tumidaeque in vitibus uvae,
sunt herbae dulces, sunt quae mitescere flamma
mollirique queant; nec vobis lacteus umor
eripitur, nec mella thymi redolentia flore:
80
prodiga divitias alimentaque mitia tellus
