Book 17
5
(cfr. Varro r. r. I 9, 7. Colum. III 11, 6. 9. [Pallad. I 5, 2. 34, 3.] Verg. G. II 255).Terram amaram [probaverimuncos ego posui. probauerim ll. D. an probaturis? -averint coni. S. siue macram si quis probare uelit v. a. J.] demonstrantdemonstrantes J. eiuseius ego. eas ll. H. eam v. sata J. atrae degeneresquedegenerisque J. herbae, frigidam autem retorride nata, item uliginosam tristia, rubricam oculioculi v. -lis ll. S. argillamque, operi difficillimasdifficillima v. a. G. -mam D. quaequequae- quae D. rastros aut vomeres ingentibus glaebis onerentonerent dG. -ret rv., quamquam non quod operi, hoc et fructui adversum ; item e contrario cineraceamcinericeam ES. sed cfr. XXVII 44. et sabulum album. nam sterilis densodenso D. -sa ll.v. callo facile deprehenditur vel uno ictu cuspidis.Cato 5, 6. Cato breviter atque ex suo more vitia determinat : Terram cariosamcariofam D2v. -otam d. -ota E. carior iam D1. cavecave ne ares P e Catone., neve plaustroplo- strum et pecus Cato. neve pecorepecores Dd. inpellas. quid putamus hac appellatione ab eo tantoperetanto opere ab eo dES. reformidari, ut paene vestigiis quoque interdicat? redigamus ad ligni cariem, et inveniemus illa, quae in tantum abominaturabominatur v. abominantur (abho- D) ll., vitia aridae, fistulosae, scabrae, canescentiscanescentis v. canentientis (-tes DE) ll. canentis J., exesaeexesae v. ex se ll., pumicosae.Colum. II 1, 2. plus dixit una significatione quam possit ulla copia sermonis enarrari. est enim interpretatione vitiorum quaedam non aetate (quae nulla in ea intellegi potest), sed natura sua anusan anilis? terra, et ideo infecunda ad omnia atque inbecilla.Cato 1, 3. 151, 2. idem agrum optimum iudicat ab radiceab radice D2dTD. -cem D1. ad radicem Ev. sub radice P e Catone. montium planitie in meridiem excurrente, qui est totiustotius v. potius ll. Italiae situs, terram vero teneram, quae vocetur pulla. erit igitur haec optima et operi et satissatis P. satia DE. sata dT.. intellegere modo libeat dictamdictam Ev. -ta r. mira significatione teneram , et quidquid optari debet, in eo vocabulo invenietur. illa temperatae ubertatis,Hom. ς 541. 547. illa mollis facilisque culturae, nec madida nec sitiens. illa post vomerem nitescens, qualem fons ingeniorum Homerus in armis a deoa deo B. ab eo ll. v. caelatam dixit addiditque miraculum nigrescentisnigre- scentis B. incresc- ll. v., quamvis fieret ex auro. illa quam recentem exquirunt inprobae alites vomerem comitantes corvique aratoris vestigia ipsa rodentesrodentis DD.. reddatur hoc in loco luxuriae quoque sententia et aliquaet aliqua ll. v. Italica S parum apte coll. § 93. an et alioqui (cfr. XIII 21) vel ex obliquo (i. e. inproprie)? in propositum certe.Cic. de or. III 25, 99. Cicero, lux doctrinarum altera, Meliora, inquit, unguenta sunt quae terram, quam quae crocum sapiunt. hoc enim maluit dixisse quam redolent. ita est profecto, illa erit optima quae unguenta sapiet.Th. C. VI 17, 6. 7. quod si admonendi sumus, qualis sit terrae odor ille qui quaeritur, contingit saepe etiam quiescente ea sub occasum solis, in quo loco arcus caelestescaelestis DEv. a. S. deieceredeucere E. deiecerit v. a. S. capita sua, et cum a siccitate continua immaduit imbre. tune emittit ilium suum halitum divinum exex v. et ll. solesole dv. solem r. conceptum, cui conparari suavitas nulla possit. is esse ee ego (cfr. XXXIII 98). om. ll. S. odor in v. commota debebit repertusque neminem falletfallet dv. -lat r., ac de terra odor optime iudicabit. talis fere est in novalibus caesa vetere silva, quae consensu laudatur.Colum. I praef. 1. 2. II 1, 2. et in frugibus quidem ferendis eadem terra utilior intellegitur, quotiens intermissa cultura quievit, quod in vineis non fitfit E., eoque est diligentius eligenda, ne vera existat opinio eorum, qui iam Italiae terram existimavere lassam.Th. C. III 20, 3. operis quidem facilitasfacilitas ego. facultas ll.v. cfr. XVIII 110. in aliis generibus constat et caelo, nec potest arari post imbres aliquaali- quo E., ubertatis vitio lentescens. contra in Byzaciobyzantio dv. a. G. Africae illum centena quinquagena fruge fertilem campum nullis, cumcum dv. eum r. siccumsiccum ll. J. -us v. est, arabilemarabile E. tauris, post imbres vili asello et a parte altera iugi anuiugi anu v. iungi anum ll. U 306 et a parte altera iungi anum post scindi transponi vult. vomerem trahentetrahente v. -tem ll. vidimus scindi. terramterra E. enim terraterrae DE. emendandi emendari dv. a. S. sed cfr. Nipperd. ad Tac. ann. XIII 26 extr., ut aliqui praecipiunt, super tenuem pingui iniectaintecta DE. aut gracili bibulaque super umidam ac praepinguem, dementi sdementis coni. J. cfr. II 85. -tia ll. v. operae est. quid potest sperare qui colit talem?
